1975 deprem yönetmeliğe göre tasarlanmış beton dayanımıdüşük binalarda perde başlıklarının ve kolon mantosununyapısal performansa etkisi

6 Şubat 2023 tarihinde Doğu Anadolu Fay Hattı üzerinde 'Asrın Felaketi' olarak nitelendirilen merkez üssü Kahramanmaraş ilinin Pazarcık ile Elbistan ilçeleri olan, moment büyüklüğü7.7 ve 7.6olarak hesaplanan deprem çifti meydana gelmiştir. Bu depremlerden sonra yapı stoğundaki eski yapıların güçlendirilip güçlendirilmeyeceği ya da güncel yönetmeliği karşılamaması durumunda yapılacak güçlendirilmenin etkinliğinin araştırılması ve yapısal sisteme olan katkıları çokça tartışılmış bir konu olmakla birlikte bu tezin motivasyon kaynağıdır. Bu çalışmada yukarıda anılan depremler sonrasında az hasarlı olarak tescillenmiş olan Malatya'nın Yeşilyurt ilçesinde bulunan bodrumsuz zemin + 4 katlı 30 yıllık bir yapı hem sahada hem de sayısal ortamda detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu yapının mevcut durumunun performans analizi ile güçlendirme alternatifleri değerlendirilmiştir. Güçlendirme alternatifleri olarak perdeli başlıksız, perdeli başlıklı ve perdesiz dış kolonları mantolu olmak üzere 4 farklı model oluşturulup perde başlıklarının ve mantolamanın standart altı betonarme yapının sünekliğine ve yük taşıma kapasitesine katkısı değerlendirilmiştir. Bu tez çalışması iki aşamalı olarak sürdürülmüştür. Birinci aşamada saha çalışması yapılmıştır. İkinci aşamada ise sayısal ortamda çalışma yapılmıştır. Saha çalışmasında röleve alınarak yapının projesinin çıkarılması, karot alınması, kolon ve perdelerde sıyrılma yapılarak donatı miktarının belirlenmesi, temel çeşidinin belirlenmesi ve zemin etüdüyapılmıştır. İkinci aşamada ise yapısal sistemin ilk hali ve güçlendirme alternatiflerine konu olan modeller sayısal olarak Seismobuildyazıımında modellenmiş ve bu modeller Seismostruct yazılımında önce modal olarak analiz edilmiştir. Daha sonra kısa ve uzun doğrultularda doğrusal olmayan statik itme analizi yapılmıştır. En sonunda da Kahramanmaraş depremlerinden elde edilen 4 adet kayıt ile doğrusal olmayan dinamik analiz yapılmıştır. Bu çalışmaya göre perde başlıklarının yapının kısa doğrultusundaki sünekliğine katkısı önemli oranda katkı sağlamakla birlikte uzun doğrultuda ise sünekliğe etkisinin kısa doğrultudaki kadar olmadığı gözlenmiştir. Ayrıca dış akstaki mantolanan kolonların yapının sünekliğine katkısı perdeler kadar olmadığı ve göreli kat ötelenmelerini azaltmada perdeler kadar etkili olmadığı görülmüştür. Mantolanan kolonların teorik olarak moment dönme kapasitesine de katkı sağladığı analizler sonucu ortaya çıkmıştır. Perde başlıklarının, standart altı gevrek yapıların özellikle zayıf doğrultusuna katkısının çok önemli olduğu bu çalışma ile vurgulanmıştır.