1989 sonrası Afganistan siyasi meselesinde muhtemel çözüm arayışları

Afganistan bulunduğu stratejik konum itibariyle tarih boyun birçok istilacı gücün müdahalesine maruz kalmış ve bu durum Sovyetler Birliği?nin dağılmasından sonra da devam etmiştir. Bölge ve bölge dışı aktörlerin güç gösterisi sahasına dönüşen Afganistan topraklarında tarihi boyunca siyasi istikrarsızlık hakim olmuştur. Afganistan?a ilişkin çalışmalar genellikle bu ülkenin önemine jeopolitik, jeostratejik açısından bakarak ülkenin genel profilini çizmektedir. Bu çalışma adeta bir ön kabul haline gelmiş olan Afganistan?ın siyasi istikrarsızlığını çözüme kavuşturma çerçevesi içinde inceleyerek, bu biçimde Afganistan?ın siyasi istikrarsızlığına federal siyasi düzenin tek çözüm yolu olarak ele almaktadır. Bunu yaparken ülkeye yapılan bölge ve bölge dışı aktörlerin rekabetlerini, SSCB?nin Afganistan?ı işgali ve bu işgale ABD?nin tutumunu merkeze alarak, bu müdahaleyi gerçekleştiren aktörlerin öncelikleri, bölgesel tepkiler ve müdahalelerin uluslararası sistem üzerindeki etkileri açısından incelemektedir. Afganistan?ın siyasi meselesine yönelik çözüm arayışları, söz konusu Afganistan?ın coğrafyasının, siyasal kültürünün, demografisinin unsurlarını ön plana çıkararak yapılmaktadır. Ancak çalışma ne bu, bölge ve bölge dışı aktörlerin rekabetlerini eksiksiz bir tarihsel anlatısı olmak iddiasındadır, ne de temelde Afganistan?ın siyasal ve kültürel yapısının tüm yönlerini tartışmaya açmayı hedeflemektedir. Çalışma bu haliyle siyasi istikrarsızlığın nedenlerini merkezine alarak analiz etmekte, karşılaştırmalı bir federal sistem çerçevesinde ülkenin siyasal düzenini karşılaştırmak suretiyle gerçekçi kuram içerisinde bir federal sistem tahlil örneği vermeyi hedeflemektedir. Bu bağlamda federal siyasal sisteme ilişkin bölümün baştan bir kuramsal çerçeve olarak tartışmaya açılmadan önce, bölge ve bölge dışı aktörlerin Afganistan?a müdahalesinin ele alınması tercihinin nedeni siyasi meselenin çıkışındaki sebeplere ilişkin kuramsal çerçeve çizilirken konunun bir arka plan sahibi kılınması yöntemiyle soyutkavramların uygulamadaki anlamlarının daha anlaşılır kılınmasıdır. Federal sisteme ilişkin bölüm diğer bölümün arkasına alınarak söz konusu soyut kavramsallaştırmaların ve Afganistan?ın siyasi meselesinin analiz yöntemini güçlendirilmiştir. Anahtar Sözcükler: 1. Afganistan 2. Siyasi mesele 3. Çözüm