1995 tarihli enstitü zaman klozlarına göre tekne ve makine sigortalarında 6. madde kapsamında riziko değerlendirmesi

Bu çalışma, deniz taşımacılığında en önemli sigorta türlerinden biri olan tekne ve makine sigortalarında riziko kavramını, ulusal ve uluslararası hukuk çerçevesinde ve özellikle 1995 tarihli Institute Time Clauses – Hulls ("ITCH 95") kapsamında incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, rizikonun sigorta hukukundaki yerini, kapsamını, sigorta ettiren ve sigortacı açısından doğurduğu sonuçları ve ITCH 95'in bu alana getirdiği yenilikleri ortaya koymaktır. Araştırmanın birinci bölümünde, deniz sigortacılığının tarihsel gelişimi ele alınmıştır. İngiliz ve Türk hukukunda deniz sigortasının yasal temelleri karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Özellikle 1906 tarihli Marine Insurance Act ile Türk Ticaret Kanunu arasındaki farklılıklar ortaya konmuş ve İngiliz hukukunun uluslararası uygulamalardaki belirleyici rolü vurgulanmıştır. İkinci bölümde, çalışmanın daha anlaşılır hale gelmesi amacıyla deniz sigortasında kullanılan temel kavramlar ayrıntılı şekilde incelenmiştir. Bu kapsamda sigortacı, sigorta ettiren/sigortalı, poliçe, teminat, riziko ve prim kavramları açıklanmış ayrıca rizikonun gerçekleşmesi halinde gerekli belgeler üzerinde durulmuştur. Böylece, rizikonun yalnızca teorik değil aynı zamanda uygulamadaki ispat araçlarıyla nasıl değerlendirildiği ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde, deniz taşımacılığında karşılaşılan çok yönlü riskler karşısında geliştirilen sigorta türleri ele alınmıştır. Tekne sigortası, yük sigortası, sorumluluk sigortası ve kulüp sigortası ayrı ayrı değerlendirilmiş her birinin konusu, kapsamı, hukuki niteliği ve uygulamadaki işlevi açıklanmıştır. Dördüncü bölümde, çalışmanın odak noktası olan tekne ve makine sigortaları ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda, sigorta teminatının kapsamı, tekne ve gemi kavramları, tekne sigortalarında rizikoyu belirleyen unsurlar sistematik olarak değerlendirilmiştir. Bu unsurların sigortacının üstleneceği riziko üzerinde nasıl belirleyici rol oynadığı ve prim hesaplamalarıyla bağlantısı incelenmiştir. Beşinci bölümde ise, ITCH 95 özel olarak incelenmiş ve özellikle 6. madde çerçevesinde kusur ve ihmal şartı aranmaksızın teminat altına alınan rizikolar ile kusur ve ihmalin olmaması şartıyla teminat kapsamına alınan rizikolar ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir. Deniz tehlikeleri, yangın ve patlama, hırsızlık, denize mal atma, deniz haydutluğu, liman ve kara unsurlarıyla temas, deprem ve doğal afetler gibi rizikoların hangi koşullarda sigortacı tarafından üstlenildiği açıklanmıştır. Ayrıca savaş, grev, kötü niyetli hareketler ve radyoaktif bulaşma gibi istisnalar ele alınmıştır. Bu çalışmanın bulguları, ITCH 95'in deniz sigortacılığında önemli bir dönüm noktası olduğunu, sigorta ettiren ve sigortacının sorumluluklarını netleştirdiğini ve teminat kapsamını modern denizcilik faaliyetlerine uygun hale getirdiğini ortaya koymaktadır. Türk hukukunda doğrudan tekne ve makine sigortalarına ilişkin hükümler bulunmamakla birlikte, uygulamada İngiliz hukukunun ve Institute Clauses'un yaygın şekilde kullanılması nedeniyle ITCH 95'in Türk sigorta pratiğine de yön verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, bu çalışmada rizikonun tanımı, kapsamı ve ispat araçları ITCH 95 çerçevesinde incelenmiş olup, elde edilen değerlendirmelerin hem teorik hem de pratik açıdan deniz sigortacılığı alanına katkılar sunması hedeflenmektedir.