Expressive approaches in 20th century portrait paintings

Portre resimleri çeşitli perspektifler ve üsluplarla geçmişten günümüze, insanların kimliğini belli eden bir araç olmuştur. Bilinen en eski portre resimlerinden olan 'Fayyum Portreleri' ölen kişinin yüzüne yerleştirilir ve ölen kişinin varlığını ebedi kılma gayesindedir. Erken Dönem Rönesans portrelerinden 18. Yüzyıla kadar portre resimlerinde benzetme kaygısının var olduğu görülmektedir. Ancak 19. Yüzyılda Avrupa'da değişen toplumsal ve siyasal düzen sonucu sanatçılar akademik olanı reddetmiş ve farklı olanı aramaya başlamıştır. Bu dış etkenlerden ziyade sanatçılar kendi iç dünyalarına yönelip tinsel ve bilişsel dünyalarını eserlerine yansıtmıştır. Tüm bunlar bütününde sanatçıların, sanatsal tavrını ve üslubunu şekillendirmiştir. Dışavurumculuk eğilimi; doğalcılık karşıtlığı, renklere ve biçimlere ruhsal ve duygusal düzlemde heyecan katmayı hedeflemektedir. Ancak sanat tarihinin tüm dönemlerinde bu eğilimle karşılaşmak mümkündür. Akım olarak ele alındığında 20. Yy' ın ilk yarısı olarak tarihlendirebileceğimiz dışavurumculuk, eylemsel olarak değerlendirildiğinde 20. Yy'ın neredeyse tamamında hissedildiğinden söz etmek mümkündür. Sanatçıları bu eğilim düzleminde çalışmaya iten sosyal, kültürel ve toplumsal sorunların, sanatçı kimliği üzerinde yarattığı etkileri eserlerinde dışavurum aracılığıyla aktardığı her dönemde göze çarpmaktadır. İzleyiciye kimliği ve tinselliği hakkında çeşitli mesajlar iletmeyi hedefleyen sanatçı, biçimselliği geri planda tutarak, yoğun fırça darbeleri, doğal olmayan renkler ve çeşitli sembolik unsurlarla en etkili biçimde eserini üretir. Zaman zaman rahatsız edici olan bu tavır, bazen de izleyicinin kendinden bir parça bulduğu bir sanat yapıtı halini almaktadır. Bu çalışma, portrenin tarihsel sürecinden itibaren, dışavurum eğilimine kadar olan sürecini ele alıp ve sonrasında dışavurumculuğun akım olarak değil eylemsel olarak değerlendirilmesini hedeflemektedir. 20. Yüzyılda ekspresif eğilimde yapılmış olan portre resimleri ve sanatçıları, çeşitli dönemlerden de örnekler verilerek, eser analiz ve çözümleme yoluyla aktarılacaktır. Bu bağlamda araştırmanın sürecini ilk olarak, portre kavramı ve tarihsel süreci oluşturacaktır. Modern sanata kadar portre resimlerinin ve sanatçıların portreye bakış açılarının hangi yönde, hangi etkenler altında değiştiği araştırılacaktır. Sonrasında modern sanatın doğuşu ve çeşitli sosyal, kültürel sorunların sanatçıda bırakmış olduğu tahribat üzerinden eserlerine nasıl aktarıldığı ele alınacaktır. Modern sanatın doğuşunda etkisi büyük olan, sanat merkezi olarak kabul edilen Paris sanat piyasasının, sanatçılar ve eserleri üzerindeki etkileri tartışılacaktır. Dışavurumculuk etkisinde yapılmış portre resimleri, sanatçı örnekleriyle incelenecektir.