2007 türk deprem yönetmeliğine göre tasarlanan yapıların TBDY2018'e göre performans analizi

Deprem kuşağında yer alan ülkemizde, ilk deprem yönetmeliği 1947 yılında yürürlüğe girmiş, ardından sırasıyla 1953, 1961, 1968, 1975, 1998, 2007 ve 2018 yıllarında yeni yönetmelikleri yayımlanmıştır. Günümüzde geçerli olan Türk Bina Deprem Yönetmeliğinde, Bölüm 15'te belirtilen kurallar ışığında, mevcut yapıların deprem performansı, doğrusal elastik veya doğrusal olmayan analiz yöntemleri kullanılarak değerlendirilebilmektedir. Bu tez çalışması, İzmir ili Buca ilçesinde bulunan üç, altı ve dokuz katlı konut binalarının deprem performansını, 2007 yılına ait Deprem Binalarına Yönelik Yapı ve Deprem Yönetmeliği (DBYBHY 2007) ve Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği 2018 (TBDY 2018) kapsamında incelemiştir. Yapıların deprem performans analizi, zaman tanım alanında doğrusal olmayan analiz yöntemi kullanılarak ETABS programı ile gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, yapıların performans seviyesinin "Sınırlı Hasar" olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada, perde duvarlı taşıyıcı sistemin, geleneksel çerçeveli sisteme kıyasla daha düşük taban kesme kuvveti, kat kesme kuvveti, kat ivmeleri ve göreli kat ötelemeleri gibi dinamik parametrelerde belirgin iyileşmeler sağladığı gözlemlenmiştir. Bu durum, perdeli sistemlerin deprem etkilerine karşı daha etkili bir şekilde davrandığını göstermektedir. Yapı modelleri, DD-2 deprem seviyesi dikkate alınarak oluşturulmuş ve TBDY 2018'in Bölüm 15'inde belirtilen kurallar çerçevesinde değerlendirilmiştir. Beton ve çelik malzemelerin özellikleri, tahribatlı ve tahribatsız numune analizleri ile saptanmıştır. Doğrusal olmayan davranışı üç boyutlu olarak modellemek için kolon ve kirişlerde yığılı plastik mafsal modeli, perdelerde ise yayılı plastik mafsal modeli tanımlanarak, modelde kullanılmıştır. Moment-eğrilik ilişkileri XTRACT analiz programı ile hesaplanmış ve plastik dönme değerleri Göçme Öncesi (GÖ) ve Kontrollü Hasar (KH) performans sınırlarına göre belirlenmiştir. Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Analiz (ZTDOA) yöntemi uygulanırken, PEER deprem veritabanından seçilen deprem kayıtları kullanılmış ve bu kayıtlar DD- 2 deprem seviyesine uygun şekilde detaylo olarak ölçeklendirilmiştir. Analizlerde, 11 adet farklı deprem kaydı, toplamda (X, Y doğrultularında) 22 adet kullanılmış ve bu kayıtlar SeismoMatch programı ile ölçeklendirilmiştir. TBDY 2018'e göre yapılan analiz değerlendirmeleri sonucunda, yapının DD-2 deprem seviyesinde "Kontrollü Hasar Performans Düzeyi"ni sağladığı ve betonarme kiriş, kolon elemanlarının hiçbiri göçme veya ileri hasar bölgesine geçmemiş, ancak bazı kolon ve perdelerde belirgin hasar tespit edilmiştir. Özellikle binanın ilk iki katındaki kolonların bir kısmı belirgin hasar bölgesinde bulunurken, perdelerin büyük çoğunluğu sınırlı hasar bölgesinde kalmıştır. Özet olarak, perdeli-çerçeveli sistemlerin deprem etkilerini daha iyi karşıladığı ve yapı elemanlarının hasar seviyelerini önemli ölçüde azalttığı görülmüştür. Bu bulgular, betonarme çok katlı yapıların tasarımında perde elemanlarının kullanılmasının yapı performansını artırdığını ve deprem etkilerine karşı daha güvenli ve sünek bir davranış için çözüm sunduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Betonarme yapı, Mevcut Yapı Deprem performans analizi, Zaman tanım alanında doğrusal olmayan analiz, ETABS, XTRACT, Hasar durumları, Plastik mafsal, Perdeli taşıyıcı sistem