2021 Manavgat yangınına maruz kalanların dini kurumlar ve din görevlilerinin yangınla başa çıkmadaki rolüne ilişkin algıları ve olayın etkisinin kültürel erdemlerle ilişkisi: Karma yöntemli bir araştırma

Bu araştırmanın amacı, 2021 Manavgat yangınının bireyler üzerindeki etkisinin kültürel erdemlerle (yardımseverlik, maneviyat ve kanaat) ilişkisini incelemek ve yangınla baş etmede dini inanç ve uygulamaların, din görevlilerinin ve dini kurumların rolünü ortaya koymaktır. Araştırma, yangından 2,5 yıl sonra gerçekleştirilmiş olup, yangından etkilenen 19 mahalle ve köyde yürütülen saha çalışmasına dayanmaktadır. Örneklemin tamamı Müslüman ve %94,5'i Manavgat kırsalında yaşayan bireylerden oluşmaktadır. Çalışmada, nitel ve nicel verilerin bir arada değerlendirildiği karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nitel bölümünde, 77 yangınzede ile görüşme yapılmış, veriler katılımcılara sorulan, dini inanç ve uygulamaların, din görevlilerinin ve dini kurumların yangınla baş etmedeki rolüne yönelik üç temel soruyla elde edilmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde ise, yangın olayının etkisinin kültürel erdemlerle (yardımseverlik, maneviyat, kanaat) ilişkisini test etmek amacı ile 325 yangınzedeye anket uygulanmış, veriler bu ankette yer alan, kişisel bilgi formu, yangın deneyimi formu, Olayların Etkisi Ölçeği (OEÖ) ve Kültürel Erdemler Ölçekleri (Yardımseverlik, maneviyat, kanaat) (KEÖ) ile elde edilmiştir. Nitel veriler, içerik analizi yöntemiyle üç tema ve on kategori altında incelenmiştir. Bulgulara göre; yangın bireylerde ciddi maddi kayıplara ve geçici ya da kalıcı önemli psikolojik tepkilere yol açmıştır. 77 katılımcıdan 1'i, herhangi bir dini inanç veya uygulamanın yangınla baş etmede kendisine fayda sağlamadığını ifade etmiş, buna karşılık 76 katılımcı, dini inanç ve uygulamaların kendisine destek olduğunu dile getirmiştir. 2 katılımcı başta Allah'ın takdirine isyan ettiğini, 3 katılımcı ise intiharı düşündüğünü söylemiş ancak maneviyat ve dini inançlarının da yardımıyla bu düşüncelerinden vazgeçtiklerini belirtmişlerdir. Ayrıca 77 katılımcıdan 72'si, afet sürecinde cami imamları ve diğer din görevlilerinin sahada aktif rol alarak halka maddi ve manevi destek sunduğunu belirtmiştir. 5 katılımcı ise, din görevlilerini sahada görmediğini ifade etmiştir. Katılımcılar ayrıca, camilerin yangın sürecinde kriz koordinasyon merkezi olarak yangınzedelere maddi ve manevi destek sunduğunu belirtmişlerdir. Bu bulgular, 2021 Manavgat yangınında dini inanç ve uygulamaların, dini kurumların ve din görevlilerinin yangınla başa çıkmada etkin bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Nicel veriler, SPSS paket programı ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda araştırmaya katılanların Kültürel Erdemler Ölçekleri ve Olayların Etkisi Ölçeği ile ilgili görüşlerinin genel olarak demografik özelliklerine göre istatistiksel olarak anlamlı şekilde farklılaştığı, kadınların, ileri yaşta olanların, eğitim düzeyi düşük olanların, çiftçilerin, gelir düzeyi düşük olanların, yaralananların, akraba ve tanıdıklarında yaralanma ve can kaybı olanların, çok mal kaybı yaşayanların, çadırda ve prefabrik evde kalanların yaşanan travmadan daha çok etkilendikleri tespit edilmiştir. Kültürel Erdemler Ölçekleri olan Yardımseverlik, Maneviyat ve Kanaat ölçekleri arasında pozitif yönlü ve orta düzeyde bir ilişki olduğu, maneviyatın, kanaatkâr yaşamı ve yardımseverliği teşvik ederek bireylerin yangınla baş etmesinde rol oynadığı tespit edilmiştir. Olayların Etkisi Ölçeği alt boyutları olan Yeniden yaşama, Kaçınma ve Aşırı uyarılma alt boyutları ile maneviyat ve kanaat arasında pozitif yönlü ve zayıf düzeyde korelasyon ilişkileri olduğu, maneviyatın travmayı tamamen ortadan kaldırmasa da bireylerin travmayla yüzleşmelerini ve yaşananları anlamlandırmalarını sağlayarak baş etme sürecinde etkili olduğu tespit edilmiştir. Nicel ve nitel bulgular karşılaştırıldığında, verilerin büyük oranda birbirini doğruladığı ve tamamladığı görülmektedir.