2030 Barcelona hedefleri çerçevesinde Avrupa Birliği ülkeleri ve Türkiye'nin eğitim performansının çok kriterli karar verme yöntemleriyle değerlendirilmesi

Bu çalışma, Avrupa Birliği'ne üye 27 ülke ile Türkiye'nin eğitim performanslarını, Avrupa Eğitim Alanı'nın 2030 Barcelona Hedefleri doğrultusunda belirlenen dokuz temel gösterge kapsamında karşılaştırmalı olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, kriterlerin ağırlıkları objektif verilere dayalı LOPCOW yöntemiyle belirlenmiş; sıralama işlemleri ise AROMAN ve CRADIS yöntemleri aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Değerlendirmede kullanılan göstergeler; dijital beceriler, NEET oranı, eğitimi erken terk oranı, erken çocukluk eğitimi, STEM alanlarında eğitim, yaşam boyu öğrenmeye katılım, temel becerilerde başarı ve yükseköğretim mezuniyet oranlarından oluşmaktadır. Elde edilen bulgular, özellikle erken çocukluk eğitimi, dijital beceriler ve NEET oranı gibi göstergelerin kriter ağırlıkları açısından belirgin biçimde öne çıktığını göstermektedir. Türkiye'nin genel sıralamada alt grupta yer alması, dijital dönüşüm, kapsayıcı eğitim ve yaşam boyu öğrenme alanlarında yapısal politika ihtiyacının devam ettiğini ortaya koymaktadır. Çalışmada ayrıca, kriter ağırlıklarının farklı senaryolar altında değiştirilmesiyle duyarlılık analizleri gerçekleştirilmiş; bu analizler sonucunda bazı göstergelerdeki ağırlık değişimlerinin ülke sıralamalarını etkilediği gözlemlenmiştir. Duyarlılık analizi, kurulan modelin kararlılığını test etmek ve sonuçların kriter ağırlıklarındaki değişimlere karşı ne ölçüde korunduğunu ortaya koymak amacıyla uygulanmıştır. Bu durum, eğitim performansının çok boyutlu niteliğini ve kriterler arasındaki etkileşimlerin sıralama sonuçları üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra, CRADIS ve AROMAN yöntemleriyle elde edilen sıralamalar, TOPSIS, CODAS, EDAS, MARCOS ve WASPAS gibi farklı çok kriterli karar verme yöntemleriyle karşılaştırılmış; yöntemsel tutarlılığın düzeyi korelasyon analizi ile incelenmiştir. Korelasyon katsayılarının 0,769 ile 0,984 aralığında değişmesi, yöntemlerin ülkeleri büyük ölçüde benzer yönelimlerle sıraladığını ve kullanılan modelin yöntem farklılıklarına karşı kararlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir. En güçlü ilişki MARCOS-CODAS (ρ = 0,984) arasında saptanırken, en düşük ilişki CODAS-CRADIS (ρ = 0,769) olarak belirlenmiştir; ayrıca CRADIS ve AROMAN yöntemlerinden elde edilen sıralamalar arasındaki yüksek düzeyde uyum (Spearman ρ = 0,947), çalışmada kullanılan yöntemsel yaklaşımın içsel tutarlılığını güçlendirmektedir. Uygulanan yöntemsel çerçeve, eğitim politikalarının objektif, karşılaştırmalı ve çok boyutlu analizine imkân tanımış; özellikle performansı düşük ülkeler açısından kritik müdahale alanlarının belirlenmesine katkı sağlamıştır. Elde edilen bulgular, politika yapıcıların dijital becerilerin geliştirilmesi, erken çocukluk eğitiminin yaygınlaştırılması ve NEET oranlarının azaltılmasına yönelik stratejiler oluşturmasında yol gösterici niteliktedir.