21. yüzyıl dijital okuryazarlık becerileri ölçeğinin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması

Bu araştırmada ortaöğretim kademesindeki öğrencilerin ve öğretmenlerin 21. yüzyıl dijital okuryazarlık becerileri ile ilgili görüşlerini belirlemeye dönük geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmek amaçlanmıştır. Ölçek geliştirme aşamasında ilk önce kapsam geçerliği sağlamış ve 3 alt bileşenden (bilgi okuryazarlığı, medya okuryazarlığı, teknoloji okuryazarlığı) oluşan 102 maddelik madde havuzu oluşturulmuştur. Uzman görüşü sonrası 102 madde toplamda 94 maddeye düşürülmüş ve ölçek geliştirme aşamasının ilk uygulaması için toplam 794 kişiye ölçek uygulanmıştır. İlk uygulama sonucunda elde edilen veriler her bir bileşen için ayrı ayrı açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve güvenirlik çalışmalarına tabi tutulmuştur. Analiz sonucunda geçerlik ve güvenirliği sağlanmış toplam 48 maddeden oluşan (bilgi okuryazarlığı alt bileşeni iki faktörlü, medya okuryazarlığı 3 faktörlü ve teknoloji okuryazarlığı alt bileşeni 3 faktörlü) ölçek elde edilmiştir. Ölçeğin faktör yapısının uygunluğunun test edilmesi için ölçek toplam 418 kişiye uygulanarak doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Analiz sonucunda ölçeğin faktör yapısı (uyum indeks değerleri) istenilen referans aralıklarında çıkmıştır. Çalışmanın alt amaçları doğrultusunda öğrencilerin cinsiyeti ve öğretmenlerin kıdem yılı değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık ortaya çıkmamıştır. Öğretmenlerin cinsiyet değişkenine göre sadece teknoloji okuryazarlığı açısından erkek öğretmenler lehine anlamlı bir farklılık gözlemlenmiştir. Öğrenci ve öğretmenler arasında tüm boyutlar arasında öğretmenler lehine anlamlı farklılık olduğu görülmüştür. Ölçeğin tüm analiz çalışmaları sonucunda toplam 42 maddeden oluşan geçerliği ve güvenirliği yeterince kanıtlanmış ortaöğretim öğrencilerine uygulanabilir bir ölçek geliştirilmiştir.