3 numaralı Tevziat Defteri transkripsiyonu ve değerlendirmesi (H.1209-1211 / M.1795-1797)

Bu çalışmada, XVI. yüzyıldan itibaren kendini gösteren, XVIII. yüzyıla gelindiğinde de devam eden, siyasi olayların, taşraya olan etkisi incelenmiştir. XV. yüzyıldan itibaren dünyada varolan değişim sonucunda, Osmanlı Devleti'ndeki birçok kurumda bozulmalar görülmüştür. Bu bozulmalardan biri, hatta en önemlisi, kadim toprak sisteminde görülen bozulmadır. Devlet dediğimiz mekanizmanın, üzerine inşa edildiği ve "tımar" adı verilen bu sistemindeki bozulmalar, devletin yönetim gücünü de etkilemiştir. Merkezi otoritenin zayıflamasının birçok nedeni olsa da en önemli sebebi, toprak sistemindeki bozulmadır. Merkezi otoritetenin zayıflaması, yeni birçok olumsuzluğun da ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu olumsuzlukların en önemlisi, liyakatsiz devlet görevlilerinin rüşvet ve iltimas yolu ile bazı görevleri ele geçirmeleridir. Rüşvet ile iş başına gelen görevliler, daha fazla para kazanma hırsı ile halka birçok haksızlıkta bulunmuşlardır. Bu liyakatsiz ve tek amacı para kazanmak olan görevliler, halkın güvenliğini sağlamak yerine, onları daha da fazla sıkıntıya sevk etmişlerdir. Bunun yanında, tımar sisteminin bozulmasının bir sonucuda, sistem sayesinde sağlanan asayişin, sistemin bozulması ile birlikte ortadan kalkmasıdır. Bozulan asayiş, tekrar sağlamak istenmiş, bunun için de taşrada yeni sistemler oluşturulmaya başlanmıştır. Oluşturulan bu yeni sistemler, bölgenin güvenliğini sağlamak yerine, halkın daha da huzursuz olmasına neden olmuştur. Bunun nedeni, tımar sisteminde, tamamen topraktan sağlanan asayiş giderlerinin, bu yeni sistemde halkın sırtına yüklenmesidir. Bu dönemde taşrada görevli memurların tamamı, maaşlarını, görev yolluklarını, dairelerinde çalışan görevlilerinin yiyeceklerini, bir yere hareket ettiklerinde, o bölgede kaldıkları hanların ücretlerini, yolda kullandıkları atların giderlerini, içtikleri kahve parasından gece yaktıkları mumların parasına kadar, akla gelebilecek tüm masraflarını halka yüklemişler ve bu nedenle de salyane defterlerine çeşitli isimlerle vergiler yazmışlardır. Yine taşrada görev yapan bazı kadılar, yaptıkları hemen hemen her iş için yine salyane defterlerine vergi eklemelerinde bulunmuşlardır. Ayanlar ve ayan olmak isteyenler halka zulm etmekden hiç geri kalmamışlardır. Duruma dayanamayan halk, ya da hala içinde devlet onurunu taşıyan bazı görevliler durumu İstanbul'a bildirmek zorunda kalmışlardır. Gerek taşralardan gelen bu şikayetler gerekse devletin senede iki defa, salyane defterleri üzerinde yaptığı incelemeler sonucunda, gereksiz yere yazılan vergiler tespit edilmiş ve bu vergiler işaretlenerek bir hüküm ile birlikte tekrar mahaline gönderilmiştir. Bu hükümlerin tamamı da tevziât adı verilen defterlerde toplanmıştır.