568 numaralı Karahisar-ı Sahib şer`iyye siciline göre Afyon

ÖZET Bu çalışma ile H. 1260/1 844 ile H. 1265/1 849 yıllan arasını ihtiva eden 568 numaralı Karahisâr-ı Sâhib Şer' iye Sicili incelenmiştir. Bu defter Karahisâr-ı Sâhib Sancağı na ait olmakla birlikte, Osmanlı Devleti'ni genel olarak ilgilendiren askerlik, vergi, vakıflar v.s. gibi belgelerin bulunması sebebiyle ayrıca önem taşımaktadır. Şer" iye Sicillerinin şehir tarihleri açısından taşıdığı öneme istinaden Karahisâr-ı Sâhib Şer'iye Sicilinde bulunan belgeler dikkatli bir plan dahilinde tasnife tabiî tutularak değerlendirilmiştir. Defterden, Karahisâr-ı Sâhib Sancağı' nın idâri ve fiziki yapısı ile ilgili olarak merkeze bağlı kazalar, merkez ve kazaların köyleri, mahalle isimleri ile mezraların tespiti kısmen mümkün olmaktadır. Yer isimlerinin veriliş biçimi Türklerin Anadolu'yu geçici bir heves olarak görmediklerinin delilidir. Ayrıca sancak dahilindeki tarihi eserler ile Osmanlı idâri yapısı hakkındaki bilgilerin yanısıra, Karahisâr-ı Sâhib Sancağı'nın bağlı olduğu Hüdâvendigâr Eyâleti'ndeki bütün idâri birimleri ve bunların yöneticilerine dair bilgilere de ulaşmak mümkündür. Bu dönemde yöneticiler çok sık olarak değişmektedirler. Karahisâr-ı Sâhip`in iktisâdi durumu son derece zorlaşmış, halk gittikçe fakirleşmiştir. Askere alma usullerinde haksızlık yapılmakta, yolsuzluk ve suistimaller, arazi anlaşmazlıklarından doğan problemler artarak devam ettiği gibi sorumluları ise doğru dürüst cezalandırılamamaktadır. Piyasaları ayarı düşük paralar kaplamıştır. Sık sık cinayetler işlenmekte, sosyal problemler artmaktadır. Vergiler yeterince ve zamanında toplanamamaktadır. Azınlıklar mevcut haklarını artırmaya çalışmakta, bir yandan da anlaşmazlıklarında hakem olarak Türk mahkemelerini tercih etmektedirler. Belgelerden Devletin, askerlik hizmeti, vergi toplama ile halka her ne surette olursa olsun zulüm yapılmaması üzerinde önemle durduğu anlaşılmaktadır. Defter Afyonkarahisar'ın şehir tarihinin kısa bir dönemine ışık tutması açısından dikkate değerdir.