6 Şubat depremleri sonrasında afetzedelerin sosyal hayatlarını yeniden inşası: Kent, mahalle ve ev bağlamında sosyolojik bir araştırma

Afetler, bireylerin sosyal hayatlarında da köklü değişimlere yol açan olağanüstü durumlardır. 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremler, çok sayıda insanın yaşam alanlarını terk etmek zorunda kalmasına neden olmuş, bu durum ise gündelik yaşam pratiklerinde, sosyal ilişkilerde ve mekânsal aidiyetlerde ciddi dönüşümler yaratmıştır. Afet sonrası yeniden yerleşim süreçleri, bireylerin sosyal çevreleriyle kurdukları ilişkilerin niteliğini de yeniden şekillendirmiştir. Sosyal hayatın yeniden inşa süreci, çok katmanlı bir olgu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda kent, mahalle ve ev gibi mekânsal birimler, bireylerin gündelik yaşam düzenlerini sürdürme, sosyal bağ kurma ve aidiyet hissetme açısından merkezi öneme sahiptir. Ancak afet sonrası yer değiştirme, bu mekânsal birimlerle kurulan ilişki biçimlerini dönüştürmekte, sosyal uyum, dayanışma ve aidiyet gibi unsurlar yeni biçimler kazanmaktadır. Yerinden edilme, belirsizlik ve geçicilik gibi durumlar bireylerin gündelik hayat ritimlerinde kesintilere yol açmaktadır. Bu durum ise sosyal bağların yeniden inşa edilmesini hem zorunlu hem de kırılgan hâle getirmektedir. Bu bağlamda, afet sonrası sosyal yaşama dair yapılan analizler toplumsal dayanışma biçimlerinin, güven ilişkilerinin ve yeni aidiyet formlarının izlerini sürmek açısından da önem arz etmektedir. Bu çalışmada afet sonrası sosyal yaşamın üç temel düzlemde nasıl yeniden kurgulandığı ele alınacaktır. Kent, mahalle ve ev; afetin ardından insanların hayata yeniden tutunmaya çalıştığı üç temel alandır. Kent, ortak yaşamın yeniden kurulduğu büyük çerçeveyi; mahalle, insanların dayanışma ve aidiyet duygusunu yeniden inşa ettiği sosyal çevreyi; ev ise en kişisel kayıpların hissedildiği, ama aynı zamanda yeniden başlama umudunun filizlendiği yeri temsil eder. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, afetzedelerle gerçekleştirilen derinlemesine görüşmeler aracılığıyla yeni yaşam alanlarında deneyimledikleri sosyal değişimler incelenmiştir. Araştırma kapsamında özellikle komşuluk ilişkilerindeki dönüşüm, gündelik yaşam pratikleri, sosyal çevreyle kurulan etkileşim biçimleri ve evin 'yuva' olma işlevi ele alınmıştır. Deprem sonrası süreçte sosyal hayatın yeniden inşası hem bireysel hem de toplumsal düzeyde yeni anlamlandırmalar üretmiş, bu da sosyal ilişkilerin yapısında hem süreklilik hem de kırılma noktaları doğurmuştur. Bu bağlamda çalışma, afet sonrası sosyal hayatın değişen doğasını anlamaya yönelik bir çözümleme sunmayı amaçlamaktadır.