6306 sayılı kanun'a göre riskli yapıların coğrafi bilgi sistemiyle incelenmesi: Uşak ili örneği

Türkiye coğrafi konumu nedeniyle deprem tehlikesi altındadır. 1999 yılında gerçekleşen Marmara Depremi, 2011 yılında gerçekleşen Van Depremi ve bu zamana kadar gerçekleşen depremlerde yaşanan can ve mal kayıpları kentsel dönüşümü zorunlu hale getirmiştir. Afet riski altındaki alanlarda bulunan yapıların depreme dayanıklı yapılar haline getirilmesi için yasal düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemelerle, 31.05.2012 tarihinde "6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun" yürürlüğe girmiştir. Bu tez çalışmasında Uşak ilinde 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilen riskli yapılar Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yardımıyla incelenmiştir. Türkiye Deprem Tehlike Haritasının yürürlüğe girmesiyle birlikte her mahallenin ve yerleşim biriminin faya yakınlığı ve uzaklığına bağlı olarak deprem tehlikesi değişmiştir. Türkiye Deprem Tehlike Haritası göz önüne alındığında Uşak ilindeki riskli yapılar tehlike arz etmektedir. Tez kapsamında Uşak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nün 2013 yılından 2019 yılına kadar olan riskli yapıların tutulan kayıtları incelendiğinde 19 adet mevcut merkez mahalleden 583 adet yıkılan riskli yapının bilgisine ulaşılmıştır. Riskli yapıların mahallere göre dağılımı ve bu dağılımın bina türü, bina yaşı, kat sayısı ve fay hattı ile ilişkisi değerlendirilerek bundan sonra yapılacak olan çalışmalara da katkı sağlanması istenmiştir. Mahallere göre dağılım belirlenirken Uşak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü'nden alınan veriler özniteliklerine göre işlenmiştir ve yıkılan riskli yapıların konumu pafta, ada, parsel bilgilerinden belirlenmiştir. Konumları belirlenen riskli yapılar harita üzerinde işaretlenerek analiz yapılmıştır. Tez çalışmasında, kentsel dönüşümün Türkiye ve dünyadaki kentsel dönüşüm örnekleri, kentsel dönüşümün fiziksel, sosyal ve ekonomik boyutları, uygulama yöntemleri kısaca özetlenmiştir. Riskli yapı tespit sürecini anlamaya yönelik başvuru işleminden anlaşma ve yeniden yapı sürecine kadar olan adımlar Uşak ili uygulama örneğinde anlatılmıştır. Tez kapsamında Uşak ili anlatılsa da depreme dayanıklı olmayan yapıların varlığı ülkenin acı gerçeğidir. Sosyal ve ekonomik boyutlar göz önüne alınarak yapılan kentsel dönüşüm en faydalı çözümdür. Son zamanlarda daha çok gündeme gelen riskli yapıların tespiti ve dönüştürülmesi uygulaması güncel bir yaklaşımdır ve bilimsel açıdan özgünlüğünü korumaktadır. Analiz sonuçlarına göre riskli yapıların en çok yoğunlaştığı yer Ünalan Mahallesi, en az bulunduğu mahalle Elmalıdere Mahallesi'dir. 583 adet riskli binanın 473 tanesi yığma, 110 tanesi betonarme taşıyıcı sistem türüne sahiptir.%81 gibi büyük bir oranla yığma taşıyıcı sistem türüne sahip binalar daha çok yıkılmıştır. Bu çalışmada ulaşılan verilere göre binanın ortalama ömrünün yaklaşık 50 yıl olduğunu, binanın yaşıyla risk faktörünün doğru orantılı şekilde arttığı görülebilir. 583 tane yıkılan binanın 238 tanesi 2 katlıdır. 2 katlı binaların 22 tanesi betonarme taşıyıcı sistem türünde, 216 tanesi yığma, ahşap-kerpiç taşıyıcı sistem türündedir. 2013-2018 yılları arasında en çok yıkılan bina sayısı 2015 yılındadır.