65 yaş üstü kronik hastalığı olan bireylerde aile fonksiyonelliğinin aile apgar'ı ile değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Aile, sağlıkla ilgili inanışların davranışların, stres ve duygusal desteğin ilk kaynağıdır. Aile hekimliğinde bireyler, aileleri ile beraber değerlendirilirler. Altmış beş yaş üstü bireyler toplumumuzun %8'lik kısmını oluşturmaktadır. Genellikle kronik hastalıklar bu yaş grubunda sıktır. Ailenin tıbbi önerilere uyumdan, kronik hastalıkların yönetimine, morbidite ve mortalite üzerine varana kadar olan sağlıkla ilgili pek çok etkisi olduğunu bilmekteyiz. Aile fonksiyonelliği arttıkça ailenin sağlık üzerine olumlu etkilerinin de artacağı öngörülebilir. Bu çalışmada 65 yaş üstü kronik hastalığı olan bireylerin sosyo-demografik özellikleri ve klinik profilleri ile aile fonksiyonelliğinin Aile APGAR Ölçeği (AAÖ) ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma Mart-Eylül 2017 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı'na bağlı hizmet veren beş adet Eğitim Tipi Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 65 yaş üstü kişiler (n=350) arasında yapıldı. Bu kişilerden en az bir kronik hastalığı olma, çalışmamıza katılmaya gönüllü olma gibi dahil edilme kriterlerini karşılayan 200 kişi çalışmaya alınmıştır. Önce bu kişilerin sosyodemografik ve klinik özelliklerine dair tanımlayıcı bilgileri almaya yönelik 17 soruluk veri toplama formu kullanılmıştır. Daha sonra aile fonksiyonelliğini ölçmek için beş sorudan oluşan AAÖ uygulanmıştır. Veriler SPSS.20 paket programına aktarılarak analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiklerde kategorik veriler için sayı ve yüzde; numerik veriler için ortalama ve standart sapma sunulmuştur. Hipotez testleri olarak Student t testi, Tek Yönlü ANOVA, Ki Kare, Korelasyon analizi testleri kullanıldı. İstatistiksel olarak önemlilik sınırı p<0,05 kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya toplam 200 kişi katıldı. Katılımcıların yaş ortalaması 72,8±6,6 yıl idi. Katılımcıların ortalama AAÖ puanı 7,5±2,5 idi. AAÖ'ne göre katılımcıların %56'sı (n=112) fonksiyonel, %44'ü ise (n=88) ise disfonksiyonel idi. Çalışmamızın sonuçlarına göre; yaşın artmasıyla aile işlevselliğinin düştüğü, erkeklerin kadınlara göre; evli olanların, bekar ve dullara göre; emeklilerin işsizlere göre; aile üyeleriyle ilişkilerini tanımlama şekillerinin iyi olanların, kötü olanlara göre; eşi ve çocuklarıyla yaşayanların, bakımevinde ve tek yaşayanlara göre; son bir yıl içerisinde hastanede yatan kişilerden, refakatçisi akrabası olanların, bakım evi personeli olanlara göre; aile işlevselliği açısından daha fonksiyonel olduğu bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca eğitim seviyesi ve gelir düzeyinin artmasıyla da aile işlevselliğinin arttığı görülmüştür (p<0,05). Kronik hastalık varlığının, son bir yıl içinde hastanede yatmanın ve komorbidite varlığının ise aile işlevselliği üzerine bir etkisinin olmadığı saptanmıştır (p>0,05). Sonuç: Çalışmamızda cinsiyet, yaş, meslek, eğitim düzeyi gibi değişkenlerin yaşlı ve kronik hastalığı olan bireylerin aile fonksiyonelliğini etkilediği gösterilmiştir. DSÖ'nün yaşlı dostu birincil bakım merkezi konsepti kapsamında, birinci basamak sağlık hizmetlerinde 65 yaş ve üstü hastalar özellikle hızlı ve etkin şekilde birçok açıdan değerlendirilerek, gerekli hastalara ileri değerlendirme yapılması gerekir. Özellikle geriyatrik yaş grubuyla daha çok karşılaşan ve hastaları daha yakından tanıma ve sürekli takip altında tutabilme imkanı olan aile hekimleri sayesinde bu problemlerin kontrolü konusunda daha çok yol kat edilebilir. Bu kişilere birinci basamakta daha fazla ilgi gösterilmesi gerekir. Sadece hastalık üzerinden değil, hastalıklarını aile işlevleriyle beraber değerlendirilmesi gerekmektedir. Çalışmamızda görülen aile fonksiyonelliğini etkileyen değişkenler açısından yaşlı bireylerin daha kapsamlı ve biyopsikososyal açıdan değerlendirilmesi faydalı olacaktır. Anahtar Kelimeler: yaşlı hasta, kronik hastalıklar, aile fonksiyonelliği, aile APGAR ölçeği