9 – 36 ay arası çocuklarda ev kazalarına yönelik ebeveyn farkındalığının arttırılmasına ücretsiz olarak dağıtılan güvenlik önleminin (priz kapağının) etkisi

Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde çocuk ölümlerinin arasında kazalar önemli bir sorundur. Beş yaş altı çocuklarda bu kazaların büyük bir kısmını ev kazaları oluşturmaktadır. Alınacak basit önlemlerle bu kazalar ve kazalara bağlı çocuk ölümleri önlenebilir. Ebeveynleri yaşam alanları içerisinde alınabilecek güvenlik önlemleri konusunda bilgilendirme ve farkındalığın artırılması konusundasağlık çalışanlarının önemli rolü vardır. Bu çalışmada ev kazalarına yönelik bilgilendirmelere ek olarak ücretsiz olarak dağıtılan priz kapağının farkındalık üzerine etkisini değerlendirmek amaçlanmıştır. Araştırma 9-36 ay arası sağlıklı çocukların ebeveynlerine uygulanan ev kazalarıyla ilgili yarı randomize (quasi-randomized) kontrollü bir müdahale çalışmasıdır. Çalışmamız 28.11.2019 – 25.01.2020 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Sağlam Çocuk Polikliniği ve Genel Çocuk Polikliniğinde yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Sağlam Çocuk ve Genel Çocuk Polikliniğine başvuran 9-36 ay aralığındaki kronik ciddi bir hastalığı olmayan çocukların ebeveynleri oluşturmuştur. Çalışmanın yürütüldüğü 28.11.2019-25.01.2020 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi sağlam çocuk ve genel çocuk polikliniğine başvuran 9-36 ay arası kronik hastalığı olmayan toplam 224 çocuğun ebeveynleri bu çalışmaya dâhil edilmiştir. 114 hasta bilgilendirme yapılıp kapak verilen çalışma grubunu, 110 hasta kapak verilmeyen sadece bilgilendirilen kontrol grubunu oluşturmuştur. Bir ay sonra yapılacak olan telefon görüşmesinde çalışma gurubundan 17 aile, kontrol grubundan 14 aileye ulaşılamamış olup bu nedenle toplam 31 hasta çalışma dışı bırakılmıştır. Eğitim öncesinde (p=0,005) ve sonrasında (p<0,001), kapak verilen katılımcılarda kapak kullanımı oranı anlamlı şekilde yüksek bulundu. Eğitim verildikten sonraki bir aylık süreçte kapak verilen grupta çocukların deterjana ulaşma olasılıklarının (%9,3) verilmeyen gruba göre (%29,2) belirgin şekilde az olduğu gözlendi (p<0,001). Bir aylık süreç sonunda kapak verilen ve verilmeyen grupta dolaplara güvenlik kilidi koyma sıklığı artmış olsa da fark istatistiksel olarak anlamlı değildi (p>0,702). Hem kontrol hem de müdahale grubunun priz kapağı kullanma sıklıklarında katılım sonrası istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğu gözlendi (p<0,001). Kapak verilen ve verilmeyen katılımcılarda katılım sonrası dolap ve çekmecelere kilit takma yüzdesinde istatistiksel olarak anlamlı bir artış olduğu tespit edildi (p<0,05). Multivariate analizde priz kapağı kullanımını en çok etkileyen etmen aileye priz kapağı verilmesi (OR: 11,861; %95 CI: 3,912-35,956; p<0,001), annenin 30 yaşından genç olması (OR: 3,112; %95 CI: 1,112-8,711; p=0,031) ve dolaplarda kilit bulunması (OR: 5,702; %95 CI: 2,267-14,34; p<0,001) idi. Sonuç olarak; her türlü kaza önlemleri ile ilgili eğitimin ve dağıtılan güvenlik kitlerinin ebeveynlerde bir farkındalık yarattığı ve güvenlik önlemlerini uygulama konusunda uyarıcı olduğu görüldü.