ABD ve Türk dünyası ülkeleri arasındaki ilişkiler: Stratejik ortaklıklar, ekonomik bağlantılar ve jeopolitik dinamikler

Bu tez çalışması, Amerika Birleşik Devletleri ile Türk Dünyası ülkeleri arasındaki ilişkilerin tarihsel gelişim süreci, mevcut iş birlikleri ve gelecek perspektifleri çerçevesinde derinlemesine ele almayı amaçlamaktadır. Uluslararası sistemin dönüşüm geçirdiği bir dönemde, ABD'nin Türk devletleriyle kurduğu ilişkilerin yalnızca ikili değil, aynı zamanda çok taraflı stratejik öncelikler ve jeopolitik çıkarlarla şekillendiği gözlemlenmektedir. Bu bağlamda, çalışma boyunca hem siyasi ve ekonomik boyutlara hem de kültürel ve yumuşak güç araçlarına odaklanılmıştır. Tezin birinci bölümünde, ABD'nin Türk Dünyası ile ilk temasları tarihî arka planıyla birlikte incelenmiş, Soğuk Savaş sonrası oluşan yeni dünya düzeninde bu temasların nasıl şekillendiğine dair kapsamlı bir analiz yapılmıştır. Türk devletlerinin bağımsızlıklarını kazanmalarının ardından ABD'nin Orta Asya ve Kafkasya bölgesine yönelik artan ilgisi, bu bölümde ayrıntılı şekilde değerlendirilmiştir. Ayrıca ABD'nin küresel stratejisinde Türk Dünyasının nasıl bir yer tuttuğu, bu ülkelerle kurduğu dış politika bağlamında açıklanmıştır. İkinci bölümde ise 1991 yılından günümüze kadar olan süreçte gelişen siyasi, ekonomik ve askeri ilişkiler farklı açılardan analiz edilmiştir. Özellikle enerji ve altyapı alanlarındaki projeler, karşılıklı ticaret hacmi, askeri iş birlikleri ve savunma anlaşmaları detaylı olarak ele alınmıştır. Bununla birlikte, ABD'nin yumuşak güç politikaları çerçevesinde Türk Dünyasına yönelik eğitim, kültür ve medya temelli girişimleri irdelenmiştir. Bu bağlamda Fulbright burs programları, medya iş birlikleri, sivil toplum projeleri ve akademik değişim programları gibi araçlar üzerinden ABD'nin etkisi tartışılmıştır. Tezin sonunda, ABD-Türk Dünyası ilişkilerinin bugünkü yapısının, karşılıklı stratejik çıkarlar temelinde geliştiği, ancak uzun vadeli sürdürülebilirlik için bu ilişkilerin daha dengeli, eşitlikçi ve çok kutuplu bir anlayışla yeniden yapılandırılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Ayrıca bölge ülkelerinin kendi dış politika vizyonlarını güçlendirmeleri ve ortak bölgesel mekanizmalar geliştirmeleri gerektiği de öneriler arasında yer almaktadır. Anahtar kelimeler: Amerika Birleşik Devletleri, Türk Dünyası, stratejik ortaklık, dış politika, enerji iş birlikleri, yumuşak güç, uluslararası ilişkiler, jeopolitik etkileşim, çok taraflı diplomasi