Abdominal cerrahi geçiren hastaların ameliyat sonrası ayağa kalkma deneyimlerinin ağrı ve anksiyete düzeylerine etkisi

Araştırma, abdominal cerrahi uygulanan hastaların ameliyat sonrası ilk ayağa kalkma deneyimlerinin ağrı ve anksiyete düzeylerine etkisini incelemek amacıyla tanımlayıcı olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini 02.11.2015-31.01.2016 tarihleri arasında, Dokuz Eylül Üniversitesi Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği'nde abdominal cerrahi uygulanan hastalardan araştırmaya katılmayı kabul eden 124 hasta oluşturmuştur. Veriler Taşdemir N. ve Özbayır T. tarafından literatür bilgilerine dayanarak hazırlanan veri toplama formu aracılığı ile hastalarla yüz yüze görüşülerek toplanmıştır. Formun birinci kısmında yer alan veriler; hasta ilk ayağa kalkmadan önce hasta yatağında iken (A) ve ikinci kısımda hasta ayağa kalktıktan sonra (B) toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; SPSS for Windows ( The Statistical Package for Social Sciences ) programında sayı, yüzde, ortalama, t testi, ki kare testi ve ileri analiz yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre; araştırmaya katılanların % 39,5'i kadın % 37,9'nun 39 -59 grubunda ve %37,9'unun 60-74 yaş grubunda olduğu belirlenmiştir. Hastaların %38,7' sinin kolon ameliyatı olduğu, %69,4' ünün ASA değerinin 2 olduğu saptanmıştır. Hastaların %58,1'inin ameliyattan 9-14 saat sonra ilk kez ayağa kalktıkları saptanmıştır. Hastaların %52,4' üne intravenöz analjezi (IV), uygulandığı ve %45,2'sinin analjezi uygulandıktan 1-3 saat sonra ilk ayağa kalkma deneyimlerini yaşadıkları saptanmıştır. Araştırmaya katılan hastaların %24,2' sinin ameliyat sonrası ilk ayağa kalkma öncesi ağrısı olmadığı, ilk ayağa kalkma sonrası bu oranın %11,3 olduğu ve %35,5' inin ameliyat sonrası ilk ayağa kalkma öncesi anksiyetesinin olmadığı, ilk ayağa kalkma sonrası bu oranın %37,1 olduğu saptanmıştır. Hastaların %59,7' sine ameliyat öncesi, ameliyat sonrası ilk ayağa kalkma hakkında bilgi verildiği ve bilgi veren kişilerin %42,7' sinin hemşireler olduğu görülmüştür. Hastalar ilk kez ayağa kalkarken %44,4' ü personelden destek aldıkları belirtmişlerdir. Hastaların ameliyat sonrası %16,1' inin sadece ayağa kalktığı, %29,8' inin 3-10 adım yürüyebildiği tespit edilmiştir. Hastalardan ilk ayağa kalkma sonrası hissettiklerini ifade etmeleri istenmiştir. Hastaların %52,4' ünün ameliyat sonrası ilk kez ayağa kalkma sırasında sorun yaşadığı ve bu sorunlar arasında en çok baş dönmesi ve bulantı şikayeti olduğu saptanmıştır. Araştırma kapsamına alınan hastaların ayağa kalkma öncesi ağrı düzeyi ortalaması 4,0 iken; sonrası 5,81 (p<0,05), ayağa kalkma öncesi anksiyete düzeyi ortalaması 3,98 iken, ayağa kalkma sonrası 2,95 (p<0,05), ayağa kalkma öncesi sistolik kan basıncı ortalaması 126,93 iken; sonrası 131,13 (p<0,05), ayağa kalkma öncesi diyastolik kan basıncı ortalaması 74,29 iken, sonrası 77,53 (p<0,05), ayağa kalkma öncesi nabız değerleri ortalaması 80,33 iken, sonrası 82,78 (p<0,05) ve ameliyat sonrası ilk kez ayağa kalkmadan önce solunum sayıları ortalaması 22,68 iken, sonrası 22,80 (p>0,05) saptanmıştır. Hastaların ilk ayağa kalkma deneyimleri sonrası nabız ve tansiyon değerleri yükselmiştir. Hastaların yaş grupları, cinsiyetleri, tanı grupları ile ameliyat sonrası ilk ayağa kalkma süreleri arasında anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Hastaların ilk yürüme mesafeleri ile ameliyat sonrası ilk ayağa kalkma sırasında/sonrasında ağrı ve anksiyete puanları karşılaştırıldığında da istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunamamıştır (p>0,05). Araştırma sonucuna göre; abdominal cerrahi geçiren hastaların ilk ayağa kalkma deneyimlerinin, ağrı ve anksiyete düzeylerine etkisi vardır. Ayağa kalkma deneyimi hastalar için ağrı ve anksiyete oluşturan bir durumdur. Bu durum hasta güvenliği açısından da risk oluşturmaktadır. Ameliyat sonrası yaşam bulgularının sık ölçülmesinin ve hastaların ilk ayağa kalkma deneyimleri sırasında yaşadıkları sorunları dile getirmelerinin hastada gelişen ya da gelişebilecek durumlar hakkında hemşire ve sağlık ekibine erken dönemde bilgi vereceği düşünülmektedir. Anahtar kelimeler: İlk ayağa kalkma; ağrı; anksiyete; hasta deneyimi; hemşirelik.