Abdullah b. Mübârek'in (ö. 181/797) Zühd anlayışı

Bu çalışmada erken dönem zâhidlerinden Abdullah b. Mübârek'in "zühd" anlayışına etkilendiği ve etkilediği düşünceler bağlamında odaklanılmıştır. Birinci bölümde Abdullah b. Mübârek'in hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ele alınmıştır. Hicrî II. asırda yaşayan Abdullah b. Mübârek birçok ilmî seyahat gerçekleştirmiş ve sınır boylarına giderek cihadlara katılmıştır. Bulunduğu yerlerde ilmî faaliyetlerine devam eden Abdullah b. Mübârek'in bu süreçte zühd anlayışı ile ön plana çıktığı anlaşılmaktadır. İkinci bölümde günümüze ulaşan ilk zühd kitabı olması bakımından Abdullah b. Mübârek'in Kitâbü'z-Zühd'ü konu edilmiştir. Erken dönemde ilmî olarak teşekkül eden fıkıh ve akâid gibi ilimlerin yanı sıra henüz ilmî bakımdan müesseseleşmemiş ahlâk alanı, erken dönemde kendisini en belirgin şekliyle zühd eserlerinde göstermiştir. Bu manada çalışmamızda İbnü'l-Mübârek'in Kitabü'z-Zühd'ü, ihtiva ettiği konular ve bu konuların çerçevesi bakımından zühd düşüncesinin izini sürmeye ne kadar imkân tanıdığı tespit edilmeye gayret edilmiştir. Üçüncü bölümde ise tasavvufî eserlerde ve tabakat eserlerinde yer alan Abdullah b. Mübârek'e dair bilgilerden hareketle, tasavvufun ana başlıkları içerisinde sayabileceğimiz edep, nefs, marifetullah gibi konulardan hareketle ilim-amel bütünlüğü bağlamında Abdullah b. Mübârek'in zühd anlayışı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın neticesinde zühd düşüncesinin toplumun dindarlığında oynadığı rol bakımından ve İslâmî çizginin dışına çıkmayan doğru bir zühd anlayışının tesisinde Abdullah b. Mübârek'in ve Kitâbü'z-Zühd'ünün önemli bir konuma sahip olduğu tespit edilmiştir.