Abdürrezzak bin Hemmam ve Musannaf`ı

Bu tezin konusu, meşhur hadis bilgini Abdürrezzak b. Hemmam es-San'ani (126-211/744-827) ve eseri Musannaf'dır. Amacı Abdürrez zak ve eserini, yanlış bilinenlerden arındırarak tanıtmaktır. Bu amacı gerçekleştirmek için eser ve müellifi hakkındaki yanlış bilinenler de tenkit edilmiştir. Araştırma, bir giriş, ve bundan ayrı üç bölümden oluşmuştur. Giriş'de, kullanılan kaynaklar ve konu ile ilgili daha önce yapılan araştırmalar tanıtılmış, konunun tarihteki yeri belirlenmiştir. Bölümler den birincisi Abdürrezzak' a, ikincisi Musannafa, üçüncüsü de Abdür- rezzak'a yöneltilen tenkitlere ayrılmıştır. Daha sonra da elde edilen bilgiler sonuç kısmında ifâde edilmiştir. Bölümlerden birincisinde Abdürrezzak'ın hayatı, hocaları, öğrencileri, eserleri, ilmî kişiliği; itikadi fıkhi ve siyasi görüşleri ile et kileri tesbit edilmeye çalışılmıştır. Özellikle hocaları, eserleri ve görüşleri hakkında yeni ve önemli bilgilere ulaşılmıştır. İkinci bölümde ise, hadis edebiyatında Musannaflar hakkında kısa bilgi verilip Abdürrezzak'ın Musannaf'ının bunlar arasındaki yeri belirlenmiştir. Daha sonra da Musannaf'ın zamanımıza ulaşması söz konusu edilip muhtevası hakkında detaylı bilgi verilmiştir. Ayrıca büyük hadis bilginleri Buhârî ve Müslim'in, Abdürrezzak'tan rivayetleri hakkında bazı yeni bilgiler elde edilmiştir. Bölüm sonunda Musannaf'ın hadis ilmine katkıları ve onun araştırmalarda kaynak olarak kullanıl ması ile ilgili tesbitlerde bulunulmuştur. Abdürrezzak'a yöneltilen tenkitlere ayrılan üçüncü bölümde, ona yöneltilen her tenkit inceleme konusu yapılmıştır. Tenkitler konusunda önemli katkılarda bulunulmuştur. Bunların en dikkat çekeni ise, onun şiî olduğuna dair iddiadır. Ayrıca, güvenilmeyen râvilerin isimlerini gizlediğine (tedlis), yalan söylediğine dair tenkitler incelenmiştir. Özellikle ona isnad edilen, uydurmalar (mevduat) ile kabul edilemeye cek muhtevaya sahip rivayetler (menâkîr) hakkında önemli açıklama larda bulunulmuştur. Daha sonra da bir râvi olarak Abdürrezzak'ın güvenilirliği tartışılmakta ve kaynaklarımızda pek açık olmayan bu konu ile ilgili bilgiler aydınlatılmaktadır. Sonuçta ise, araştırma süresince elde edilen bilgiler, yeni tesbit- ler ve bazı önemli değerlendirmeler özet olarak sunulmuştur.