Acil servise başvuran travmatik intrakranial patolojilere sahip hastalarda; kontrol tomografinin sonlanıma etkisi

Travmatik beyin hasarı dünya çapında ciddi bir sağlık sorunudur. Önemli miktarda ölüme ve kalıcı sakatlığa sebep olur. Bilgisayarlı tomografi (BT), fizik muayene ile birlikte travmatik beyin hasarının değerlendirilmesi için birincil tanı yöntemidir. Bununla birlikte BT, yüksek miktarda X ışınlarının uygulandığı, radyasyon maruziyetine neden olan bir görüntüleme yöntemidir. Bu sebeple hastaya gereksiz radyasyon vermemek, gereksiz tıbbi harcamanın ve uygunsuz sevklerin önüne geçmek adına beyin BT çekmek için bazı kriterler oluşturulmuştur. Çoğunlukla klinik alışkanlıklar nedeniyle hastaların acil servisteki takipleri esnasında kontrol amaçlı tekrarlayan BT görüntülemeleri de yapılabilmektedir. Literatür incelendiğinde, bu yaklaşımın tartışmalı olduğu ortaya çıkmaktadır. BBT gereksinimi olmayan hastaya istenen BBT; işgücü kaybı, artan maliyet, gereksiz radyasyon maruziyeti gibi kayıplarla ilişkilendirilmiştir. Çalışmamızda patoloji saptanan hastaların çekilen ilk ve kontrol tomografileri karşılaştırılıp çekilen kontrol tomografinin sonlanıma etkisi ve kontrol tomografinin gerekliliğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışma, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı'nda gerçekleştirilmiştir. Çalışmamıza 01.01.2019-01.10.2022 tarihleri içinde acil servise kafa travması ile başvuran ve acil serviste kontrol amaçlı beyin BT çekilmiş tüm hastalar çalışmaya dahil edilme kriterleri çerçevesinde dahil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak, ilgili literatür doğrultusunda geliştirilen araştırmacı tarafından hazırlanan 14 soruluk olgu rapor formu kullanılmıştır. Araştırma verileri SPSS 21.0 istatistik programı kullanılarak değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık için p değerinin 0,05'den küçük saptanması koşulu aranmıştır. Çalışmamıza 51'i (%21,5) kadın, 186'sı (%78,5) erkek olmak üzere toplamda 237 izole kafa travmalı hasta dahil edilmiştir. Hastaların %27,0'ının (n=64) pediatrik, %54,0'ının (n=128) erişkin, %19,0'ının (n=45) geriatrik yaş grubunda olduğu tespit edilmiştir. Hastaların %65,8'inde (n=156) kafa içi lezyon saptanmıştır. Kafa içi lezyon saptananların %48,1'inde (n=75) SAK, %23,7'sinde (n=37) intraparankimal kanama, %19,9'unda (n=31) subdural kanama, %8,3'ünde (n=13) epidural kanama geliştiği tespit edilmiştir. Hastaların %36,7'sinde (n=87) ek yaralanmanın eşlik ettiği görülmüştür. Ek yaralanma olarak en sık toraks yaralanmasının (n=34, %39,1), ikinci en sık multiple yaralanmanın (n=31, %35,6), üçüncü en sık ekstremite yaralanmasının (n=18, %20,7) eşlik ettiği tespit edilmiştir. Hastaların %68,4'üne (n=162) yatış, %23,2'sine (n=55) taburculuk kararı verildiği, %8,0'ının (n=19) ameliyata gittiği, %0,4'ünün (n=1) eksitus olduğu görülmüştür. Başvuru GKS ortanca değeri 15,0 (1,0), kontrol GKS ortanca değeri 15,0 (1,0) bulunmuş ve başvuru ve kontrol GKS'si arasında istatistiksel olarak anlamlı düzeyde fark saptanmamıştır. Kontrol BT hastaya ilk BT çekildikten sonrası süresi baz alınmış; ortanca 6,0 (2,0) saat sonra çekildiği tespit edilmiştir. Kontrol BT çekilme saati pediatrik yaş grubunda ortanca 6,0 (2,0), erişkin yaş grubunda ortanca 6,0 (2,0), geriatrik yaş grubunda ortanca 6,0 (1,0) bulunmuş ve yaş grupları arasında kontrol BT çekilme saati açısından istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmemiştir. Literatür çalışmalarına baktığımızda; kontrol BT çekilen hastalarda klinik kötüleşme oranlarının düşük, taburculuk oranlarının yüksek ve kontrol BT çekilmesi için gereken sürelerin çalışmamıza göre çok daha yüksek olduğu görülmektedir. Çalışmamızda literatür ile uyumlu bir şekilde klinik kötüleşme oranı düşük, literatür ile ters bir şekilde taburculuk oranı ve kontrol BT çekilmesi için gereken süre düşük bulunmuştur. Literatür ile uyumlu olmayan bu sonuç kafa travması ile acil servise gelip BT çekilen hastalarda nörolojik kötüleşme olmasına bakılmaksızın kontrol BT çekildiğini göstermektedir. Acil servis koşullarında yatış ya da taburculuk kararı uzayan hastaların klinik yönetiminin optimalden uzaklaştığı, ek tetkiklerle maliyetlerin arttığı, sağlık çalışanlarının hâlihazırda oldukça fazla olan iş yüklerinin daha da arttığı gerçeği göz önüne alınarak hasta yönetiminde kontrol BT istemleri yapılırken daha seçici olunmasının fayda sağlayacağını düşünmekteyiz.