Acil serviste tüm vücut bilgisayarlı tomografi çekilen çoklu travma hastalarında atlanan radyolojik patolojilerin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Acil servise yüksek enerjili çoklu travma ile gelen hastalarda görüntüleme yöntemi olarak sıklıkla beyin, servikal, toraks ve abdomen bilgisayarlı tomografi tercih edilmektedir. Travma hastalarında acil servis tanısal süreçlerinde atlanılan patolojiler morbidite ve mortaliteyi arttırır. Çalışmamızda tüm vücut BT çekilen çoklu travma hastalarının acil serviste aldıkları tanılar ile, acil servisten süreçlerinden sonra değerlendirilen resmi radyoloji raporlarını karşılaştırarak; acil serviste çoklu travma hastalarında atlanan radyolojik tanıları tespit etmek, bu tanıların mortalite ve morbiditeye etkisi belirlemeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu gözlemsel, kesitsel ve retrospektif çalışma için Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Etik Kurulundan onam alındı. Dokuz Eylül Üniversitesi Acil Servisine 01.07.2016-30.06.2018 tarihleri arasında travma nedenli başvuran ve beyin, servikal, toraks ve abdomen bilgisayarlı tomografisi çekilen 18 yaşının üstündeki bütün hastalar çalışmaya dahil edildi. Bilgisayarlı tomografilerin radyoloji resmi raporları ve acil servis elektronik dosya bilgileri çalışma ekibi tarafından incelendi. Hastaların mortalite değerlendirmesi amacıyla 48 saat içerisinde ve 7 gün içerisindeki ölüm durumları, morbidite değerlendirmesi amacıyla hastaneye yatış ihtiyaçları, yoğun bakım ihtiyacı, acil servis değerlendirme süreci sonrası ek konsültasyon, medikal ve cerrahi ek müdahale ihtiyaçları veri formuna kaydedildi. Veriler SPSS 24.0 paket programında değerlendirildi. Radyolojik tanı ve acil servis tanısı arasında fark olup olmadığı McNemar testi ile değerlendirirken, radyolojik tanı ve acil servis tanısı arasındaki uyum ise kappa analizi ile ölçüldü. Anlamlılık düzeyi p<0.05 kabul edildi. Bulgular: Çalışmada 01.07.2016 ve 30.06.2018 tarihleri arasında travma nedeniyle acil serviste tüm vücut BT çekilen ve dahil olma kriterlerini karşılayan 1358 hasta değerlendirildi. Hastaların yaş ortalaması 45,9 ± 1,1 (Aralık: 18-99) idi. Travma mekanizmaları incelendiğinde en sık araç içi trafik kazası ve motosiklet kazası nedeniyle başvurdukları saptandı. Hastaların Beyin BT görüntülerinde 138/152 hastada (%90,8) herhangi bir intrakranial kanama varlığı ve 83/98 hastada (%84,7) kranial fraktür varlığı acil serviste doğru olarak tespit edilmişti. Acil servis tanısı ve resmi radyoloji raporu arasında serebral ödem tanısı hariç diğer tüm beyin BT patolojilerinde orta, yüksek ve çok yüksek dereceli uyumluluk olduğu saptandı. Servikal BT patolojilerinde de acil servis tanısı ve resmi radyoloji raporu arasında yüksek ve çok yüksek dereceli uyumluluk olduğu saptandı. Hastaların Toraks BT görüntülerinde 209/265 hastada (%78,8) akciğer patolojileri acil serviste doğru olarak tespit edilmişti. Acil servis tanısı ve resmi radyoloji raporu arasında pnömomediastinum tanısı dışındaki diğer torakal bölge patolojilerinde orta, yüksek ve çok yüksek dereceli uyumluluk olduğu saptandı. Abdomen BT acil servis tanısı ve resmi radyoloji raporu arasındaki uyumluluk değerlendirildiğinde de mesane yaralanması ve mezenter yaralanması haricindeki diğer tanılarda orta, yüksek ve çok yüksek dereceli uyumluluk olduğu saptandı. Çalışmada değerlendirilen 1358 hastanın 248'inde (%18,3) toplam 369 tanı atlanmıştı. Tanı/hasta oranı 0,27 idi. Bunlar; 73 hastada 83 adet beyin BT patolojisi, 16 hastada 19 adet servikal BT patolojisi, 126 hastada adet 156 toraks BT patolojisi ve 84 hastada 111 adet abdomen BT patolojisi idi. Acilde radyolojik tanısı atlanılan 248 hastada konsültasyon istenmesi gereken 369 tanı mevcuttu. Bunlardan 156 hastada (%62,9) 203 tanı (%55) en az bir bölüm ile konsülte edilmişti ve ilgili branştan konsültasyon istenmiş olmasına rağmen hem acil servis hem de konsültasyon süreçlerinde bu tanılar atlanmıştı. Bu branşların sıklık sırasına göre ilk üç tanesi nöroşürirji (n=59, %68,6), göğüs cerrahisi (n=56, %47,5) ve ortopedi (n=51, %69,9) idi. Taburcu edilen 907(%66,8) hastanın 88'inde (%9,7) en az bir atlanmış tanı mevcuttu. İlk 48 saati içinde ölen 18/23 (%78,3) hastada ve 48 saat ile 7 gün arasında ölen 4/8 (%50) hastada en az bir tane atlanmış tanı mevcuttu. Hastaneye yatırılan 163/462 hastanın (%35,3) ve yoğun bakıma yatırılan 50/105(%47,6) hastanın en az bir tane atlanmış tanısı mevcuttu. Atlanılan tanısı olan hastaların taburculuk oranı %35,5, evden çağırılma oranı %1,2, yoğun bakım yatış oranı %20,2, hastaneye yatış oranı %65,7, ölüm oranı %8,9 iken atlanılan tanısı olmayanların bu değerleri sırasıyla %73,8, %0, %5, %26,9 ve %0,8 idi. Hastaneye yattıktan sonra atlanan tanısı farkedilen hastaların yanlızca %3,8'ine (n=13) medikal ek müdahale (altı hasta antiödem tedavi, iki hasta oksijen desteği ve birer hastada düşük molekül ağırlıklı heparin, omuz kol askısı, oturma simidi, philadelphia tipi servikal coller ve tlso korse), ve 3.3"üne (n=8) cerrahi ek müdahale yapılmıştı (dört hasta tüp torakostomi, iki hasta intrakranial dekompresyon cerrahisi ve birer hasta splenektomi ve femur fraktürü operasyonu) ve 45 (%18.5) hastaya da 59 adet ek konsültasyon yapılmıştı. Ek konsültasyon istenen branşlar göğüs cerrahisi (19 hasta), nöroşürirji (15 hasta), ortopedi (12 hasta), genel cerrahi (sekiz hasta), üroloji (iki hasta), birer hastada kulak burun boğaz hastalıkları, kalp ve damar cerrahisi ve kardiyoloji idi. Sonuç: Çalışmamız sonuçlarına göre tüm vücut BT çekilen çoklu travma hastalarında acil servis tanıları ile resmi radyoloji raporları arasındaki uyumluluk yüksek orandadır. Acil servisimizde tüm vücut BT'de atlanılan tanı oranı %18,3'dür. En sık torakal bölge patolojilerinin tanısı atlanmış ve yine atlanılan tanılar ile ilişkili en sık konsültasyon istenen branş göğüs cerrahisidir. Atlanılan tanısı olan hasta grubunda acil servisten taburculuk daha az, hastane içi ölüm, hastaneye ve yoğun bakıma yatış daha fazladır. ANAHTAR KELİMELER: Acil Servis, Çoklu Travma, Tüm Vücut Bilgisayarlı Tomografi, Bilgisayarlı Tomografi, Radyolojik Tanı, Atlanan Tanı