Açık erişim dergilerin bilimsel etkisi: Atıf dizinlerine dayalı bir araştırma

Bu araştırma, açık erişim (AE) dergilerin gelişimini ve bilimsel etkisini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, betimleme yöntemi kullanılmış, araştırma verileri Directory of Open Access Journal (DOAJ), Journal Citation Reports (JCR) ve AE dergilerin web siteleri üzerinden toplanmış ve istatistiksel olarak analiz edilmiştir. JCR 2000 - 2015 dönemi verilerine göre, AE dergi sayısı 16 yıl içinde 249'dan (%4) 1.320'ye (%12) yükselmiştir. Bu dönemde, AE dergi yayıncılarının payı ticari yayıncılar için %23'ten % 42'ye ve üniversiteler için %20'den %22'ye yükselmiş, sivil toplum kuruluşları (STK) için % 36'dan %26'ya ve diğer yayıncı türleri içinse %20'den %10'a düşmüştür. AE ticari yayıncılar %79, STK'lar %46, üniversiteler %32 ve diğer yayıncılar %17 oranında yayımladıkları dergilerde makale işleme ücreti talep etmektedir. AE yayıncı türleri ile makale işleme ücreti alıp almama arasında ise anlamlı bir ilişki vardır. Ayrıca, ölçevlere ve disiplinlere göre değişmekle birlikte, makale işleme ücreti ile ölçevler arasında pozitif korelasyon vardır ve makale işleme ücreti alan AE dergilerin ölçevleri almayanlardan yüksektir. Açık dergilerin ölçevi 5, 10 ve 15 yıl sonra yükselmektedir. Yine, disiplinlere ve ölçevlere göre değişmekle birlikte AE dergilerin ölçevleri ücretle erişilen dergilerin ölçevinden düşüktür. Açık erişim dergilerinin sayısının arttırılması ve araştırma değerlendirme sistemlerinde dergi düzeyinde ölçevler yerine tekil olarak araştırmaların değerine öncelik verilmesi yararlı olabilir.