Adana ili marketlerinde satışa sunulan bazı işlenmiş su ürünlerinin ağır metaller yönünden değerlendirilmesi

Bu araştırmada Adana ili piyasasında marketlerde satışa sunulan işlenmiş su ürünlerinden (11 dondurulmuş, 6 konserve, 5 tütsü, 3 marinat, 2 ezme ve 2 havyar) alınan örneklerde makro, mikro ve toksik metallerin seviyeleri belirlenmiştir. Örneklerdeki Ca, Mg, K, Na, Fe, Cu, Mn, Zn, Ni, Cr, As, Cd, Pb, Hg düzeyleri indüktif olarak eşleştirilmiş plazma kütle spektrometrisi (ICP-MS) ile belirlenmiştir. Araştırmada, Ca içeriği 180-50830 mg/kg, Mg içeriği 160-3490 mg/kg, K içeriği 1000-23520 mg/kg ve Na içeriği 4880- 76820 mg/kg aralığında bulunmuş ve genel olarak işlenmiş su ürünlerinin iyi bir makro element kaynağı olduğu gözlenmiştir. Araştırma gruplarında incelenen mikro nutrientlerden Fe (0,48-106 mg/kg), Cu (0,06-8,34 mg/kg), Mn (0,11-2,44 mg/kg), Ni (0,18-3,40 mg/kg) seviyelerinin geçici tolere edilebilir haftalık alım sınırını aşmadığı saptanmıştır. Yalnızca 6 grupta tespit edilen Cr içeriği 0,01-2,00 mg/kg aralığında bulunmuştur. İncelenen grupların on tanesinde tespit edilen Zn içeriği 1,00-84,50 mg/kg aralığında bulunmuş, bunlardan 4 grubun (K1, E1, E2 ve H1) Türk Gıda Kodeksi (TGK) tarafından balıkların kas dokusu için izin verilen Zn limitini (50 mg/kg) aştığı gözlenmiştir. Toksik elementlerden As'in inorganik formunun (As toplam konsantrasyonun %3'ü) 0,18-24,3 mg/kg aralığında olduğu belirlenmiştir. 7 araştırma grubunda tespit edilen Cd düzeyinin 0,02-0,64 mg/kg aralığında olduğu ve TGK bulaşanlar yönetmeliğine göre sınır değer olan 1 mg/kg'ı aşmadığı görülmüştür. Benzer şekilde, üç örnekte gözlenen Pb konsantrasyonlarının da (0,03-0,22 mg/kg) TGK limitleri dahilinde olduğu belirlenmiştir. Araştırmada en yüksek Hg içeriği D11 (donmuş karışık deniz ürünleri) grubunda 0,21±0,01 mg/kg, D6 (donmuş karışık deniz ürünleri) grubunda 0,20±0,01 mg/kg ve K6 (konserve lakerda torik) grubunda 0,20±0,01 mg/kg olarak tespit edilmiştir. Bu gruplar dışında Hg seviyesi 0,02-0,09 mg/kg aralığında bulunmuş ve TGK'de balıketi, kabuklu ve yumuşakçalar için belirtilen (sırasıyla, 0,50 mg/kg ve 0,30 mg/kg) limit değerleri aşmadığı belirlenmiştir. Tüketici sağlığı risk değerlendirmeleri açısından ele alınan tahmini haftalık alım (THA), hedef tehlike oranı (HTO) ve toplam hedef tehlike oranı (THTO) değerlerinin halk sağlığı açısından bir risk oluşturmadığı görülmüştür. Ancak kanserojen olmayan güvenli tüketim limiti (Klim) değerlendirmesine göre Cr içeriği açısından K2 grubunun ve Hg içeriği açısından D6, D11 ve K6 gruplarının tüketimlerinin haftalık yaklaşık yetişkinler için 230 g, çocuklar için 100 g ile sınırlandırılması önerilebilir. Sonuç olarak, ağır metaller göz önüne alındığında piyasada bulunan işlenmiş su ürünlerinin daha sıkı takip edilmesinin önemli olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Makronutrientler, mikro nutrientler, ağır metaller, balık, su ürünleri