Adaören - Boyalıca (Dursunbey-Balıkesir) yöresi kromit cevherleşmesinin jeolojik ve metalojenik incelenmesi

Bu çalışma, Balıkesir ili, Dursunbey ilçesi, Adaören Mahallesi ve Boyalıca Mahallesi civarındaki yaklaşık 74 km2'lik bir alanı kapsamaktadır. Bu çalışma kapsamında Batı Anadolu bölgesinde ofiyolitler içerisinde gözlemlenen kromit cevherleşmelerinin jeolojik, mineralojik, petrografik ve jeokimyasal incelenmesi ve cevherleşmenin oluşum ortamları ile ekonomik boyutlarının araştırılması amaçlanmıştır. İnceleme alanlarından toplam 37 adet cevher ve yankayaç numunesi alınmış, bu numunelerden seçilen 27 adet numune inceleme alanında bulunan krom laboratuarında 0.90 mikron ve altına inecek şekilde kırılıp öğütülerek analiz için pudra haline getirilmiştir. Boyalıca Mahallesi civarındaki inceleme alanından alınan 7 adet ve Adaören Mahallesi civarındaki inceleme alanından alınan 20 adet kromit ve yan kayaç numunelerin tüm kayaç ana oksit ve iz element analizleri yaptırılarak jeokimyasal ve jeoistatiksel değerlendirmeler yapılmıştır. Ayrıca yan kayaçlardan petrografik ince kesitler ve kromit cevher numunelerinden parlak/parlatma kesitleri yapılarak mikroskobik incelemeleri ayrıntılı olarak incelenmiş ve detay veriler elde etmek için SEM analizi yapılmıştır. Kromit numunelerinden yapılan kimyasal analizlere göre kromitler % 9.43-50.4 arasında Cr2O3 içermektedir. Kromit cevherleşmesine ait numunelerin analiz sonuçlarına göre rasyo (Cr/Fe oranı) değerinin 1.17 ile 3.11 aralığında olduğu ve ortalamasının 2.09 olduğunu göstermektedir. Kromit numunelerinin ortalama Cr2O3 içeriği % 25.80, ortalama Al2O3 içeriği % 2.59, ortalama MgO içeriği % 28.25 ve ortalama TiO2 içeriği ise % 0.083 civarındadır. Kromit numuneleri içerisindeki % Cr2O3 ile ana oksit % MgO, % Fe2O3 ve % Al2O3 oranlarının karşılaştırmalı diyagramları üzerinde değerlendirme yapılmıştır. Buna göre, kromit cevherinin içerdiği Al2O3 ve Fe2O3 oranları arttıkça Cr2O3 oranı da artmakta ve MgO oranı azaldıkça Cr2O3 oranı artmaktadır. Kromit numuneleri içerisindeki ana oksit değerlerinden Cr2O3, Al2O3 ve Fe2O3 ile pozitif korelasyon gösterirken MgO ile negatif korelasyon göstermektedir. Numunelerin kimyasal analiz verileri doğrultusunda yapılan korelasyon katsayıları baz alınarak oluşturulan cluster (küme) analiz sonucuna göre kromit cevher numunelerinde 5, yan kayaç numunelerinde ise 6 ana grup belirlenmiştir. Kromit cevher numunelerinin analiz değerlerine göre Cr2O3; V ile çok kuvvetli pozitif korelasyona, Fe2O3 ve Zr ile kuvvetli pozitif korelasyona, Ni ile kuvvetli negatif korelasyona sahip olduğu tespit edilmiştir. Kromit cevher numunelerinin analiz sonuçlarına göre MgO, SiO2 ve Cr2O3 açısından EF > 25 değerlerinin olduğu numunelerin mevcut olduğu, bu da yüksek zenginleşmeye işaret ettiği belirlenmiştir. Temel bileşen analizi (PCA) değerlendirmesinde ise Cr2O3, Fe2O3, Al2O3 ve V olmak üzere ana oksit ve iz elementinin birlikte hareket ettiği, TiO2, MnO, Gd ve Zn olmak üzere ana oksit ve iz elementinin birlikte pozitif korelasyon gösterdiği, Sr, Sn, Re, Dy, Tb, Eu, Hf, W, Zr, Cl, S, Co, Ga, Ni, CaO, SiO2 ve MgO ana oksit ve iz elementlerinin ortama sonradan geldiği tespit edilmiştir. Yapılan SEM analizlerine göre parlatma örneğinde gözlenen mineralin S içeriği % 36.80-40.71 aralığında ve Ni içeriği % 44.97-61.95 aralığında değişim gösterdiği tespit edilmiş olup SEM analizleri sonuçlarına göre 2 adet kromit numunesi içerisinde bulunan mineralin millerit olduğu kanaatine varılmıştır. Kromit numunelerine ait kimyasal analiz sonuçlarına göre TiO2-Cr2O3 diyagramında ofiyolitik kromit ve stratiform kromit sınır ayrımı yapılmış olup kromit minerallerinin hepsi ofiyolitik kromit sınırları içerisinde kaldığı tespit edilmiştir. Cr2O3, Al2O3 ve Fe2O3 içeriklerine göre hazırlanan üçgen diyagramında analiz sonuçlarının ferrikrom sınır bölgesinde yer aldığı görülmektedir. İnceleme alanlarındaki kromit cevherleşmelerinin boninitik magmada ve yay gerisinde oluştuğu tespit edilmiştir. Kromit numunelerine ait kimyasal analiz sonuçlarına göre TiO2-Al2O3 diyagramında 2 adet numunenin ada yayı ve dalma batma zonu peridotitleri sınırlarının ortak kısmına ve 8 adet numunenin ada yayı sınırlarına düştüğü tespit edilmiştir. İnceleme alanlarından alınan kromit cevherleşmesine ait numunelerde yapılan analiz sonuçlarına göre bölgenin Podiform (Alpin) tipi krom yataklanması olduğunu göstermektedir. Bu veriler ışığında inceleme alanlarındaki kromit cevherleşmelerinin boninitik magmada ve yay gerisinde oluştuğu, Podiform tip krom yataklanma özelliği gösterdiği, analiz sonuçlarına göre ferrikrom sınır bölgesinde yer aldığı, rasyo değerinin yüksek olduğu tespit edildiğinden metalürji sanayisinde paslanmaz çelik, metal ve silah yapımında kullanılan ferrokrom üretiminde kullanılabileceği kanaatine varılmıştır.