Adapazarı ve civarında çerkes muhacirlerin iskanı ve uyum problemleri

1850'den sonra Osmanlı Devleti'nin siyasetinde Rus zulmünden kaçan Çerkes muhacirlerinin iskanı ve iskan sonrası uyum sorunu önemli bir yer teskil etmektedir. Özellikle II. Mesrutiyet döneminde ve daha sonraki dönemlerde kendisini iyice belli eden uyum sorunları Osmanlı Devletinde ve daha sonrada Türkiye Cumhuriyetinde de yasanmıstır. Çerkes göçlerinin siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel sonuçları çok karmasık, genellikle uzun vadede kendini gösteren bir nitelik tasımaktadır. Üstelik muhacirlerin iskan edilmelerinden bir süre geçtikten sonra ne durumda olduklarına dair çogu zaman bilgi bulunmamaktadır. Sadece bazı hadiseler sebebiyle söz konusu edildiklerinde yasayıs biçimleri ile ilgili bilgiler kaynaklara intikal etmektedir. Bu çalısmada arastırma problemi olarak özellikle zmit,Adapazarı ve Hendek yöresine yapılan göçler , bu göçler sırasında çekilen sıkıntılar ve göçlerin sonrasında yasanan uyum problemleriyle bunların sebeplerini belirlemek olarak ifade edilebilir.Çerkeslerin uyum problemleri incelenirken Çerkeslerin kültürleri, geldikleri cografyadaki sosyoekonomik yasantılarının, dillerinin farklı olması dikkate alınmıstır. Bu baglamda çalısmanın amaçlarını su sekilde ifade etmek mümkündür: a) Çerkeslerin iskan edildikleri yerlerde yasadıkları uyum problemlerinin sebeplerini ortaya koymak. b) Çerkeslere isnat edilen haksız yakıstırmaların sebeplerini ortaya koymak. Bu amaçları ortaya koymak için literatür taraması yöntemine basvurulmustur. Bu çalısma esnasında bu yöntemin dısında Çerkes büyüklerinden olan kaynak kisilerinin bilgilerine de basvurulmustur. Bu sebeple Çerkeslerin göç öncesi durumları, kim oldukları, sosyo-ekonomik durumları, gelenek ve görenekleri ortaya konularak uyum sorununun daha iyi anlasılmasına çalısılmıstır. Bu çerçevede yapılan çalısma sonucunda Çerkeslerin, Rusların baskılarından dolayı yapmıs oldukları göçler, göçler sırasında karsılastıkları zorlular ile Osmanlı Devleti'ne iskanları sırasında ve sonrasında ortaya çıkan sorunların sebeplerini ortaya koymaya çalıstık. Çerkes muhacirlerinin Osmanlı Devleti'ndeki uyum probleminin temelinde kültürel özellikleri, göçün nedenleri, göç yollarında çektigi çileler, iskan sırasında yasadıkları sıkıntılar ve geldikleri çevrenin sosyal ve ekonomik yapıları yatmaktadır. Anahtar kelimeler: Çerkes, iskan, Kültür, Uyum, Göç