Adli psikiyatri polikliniğine yönlendirilen suça sürüklenen çocukların psikometrik özelliklerinin akran zorbalığı, benlik saygısı ve psikolojik sağlamlık açısından incelenmesi ve sağlıklı kontrollerle kıyaslanması

Çocuklarda suça sürüklenme tüm dünyada artış göstermekte olan küresel bir sorundur. Bir çocuğu suça sürükleyen nedenler bireysel, ailesel ve çevresel faktörler olarak sınıflandırılabilir. Bu temel faktörlerin yanında psikopatoloji ile ilişkili özelliklere sahip olmak, akran zorbalığına zorba veya mağdur olarak dahil olmak, benlik saygısı ve psikolojik sağlamlık düzeyleri de suça sürüklenme sürecinde önemli etkenler olabilir. Özellikli bir grup olan suça sürüklenen çocuklarla ilgili birçok çalışma yapılmış olsa da bu grupta akran zorbalığı, benlik saygısı ve psikolojik sağlamlık düzeyini aynı anda değerlendiren ve suça sürüklenmemiş çocuklarla karşılaştıran bir çalışmaya alan yazında rastlanmamıştır. Çalışmamızda suça sürüklenen çocukların psikopatoloji ile ilişkili özelliklerini, akran zorbalığına zorba veya mağdur olarak katılma durumlarını, benlik saygısı ve psikolojik sağlamlıklarını değerlendirmek, suça sürüklenmeyen çocuklarla kıyaslamak, suça sürüklenen çocuklarda bu değişkenlerin birbirleri ile olan korelasyonunu incelemek ve suça sürüklenmeye etki eden risk faktörlerini belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini, Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Adli Polikliniği'ne adli merciler tarafından yönlendirilmiş suça sürüklenen çocuklar ve daha önce suça karışmamış, ek tıbbi ve psikiyatrik hastalığı olmayan çocuklar oluşturmaktadır. Araştırmaya 101 suça sürüklenen çocuk ve 100 suça sürüklenmeyen çocuk dahil edilmiştir. Suça sürüklenen çocuklara ve kontrol grubundaki çocuklara Conners Wells Ergen Özbildirim Ölçeği-Uzun Formu (CWEÖÖ-U), Akran Zorbalarını Belirleme Ölçeği (AZBÖ), Akran Zorbalığı Kurbanlarını Belirleme Ölçeği (AZKBÖ), Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği (RBSÖ) ve Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği-12 (ÇGPSÖ-12) formları, ebeveynlere ise sosyodemografik özellikleri kapsayan bilgi formu yüz yüze görüşme yöntemiyle araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Çalışmamızın sonucunda, suça sürüklenen çocukların %80,2'sinin (n=81) erkek cinsiyette olduğu, suça sürüklenen çocukların %25,7'sinin (n=26) ise okula gitmediği ve akademik başarılarının kontrol grubuna göre düşük olduğu, Suça Sürüklenen Çocuk (SSÇ) grubundaki çocuklarda başta Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olmak üzere Davranım Bozukluğu (DB), Karşıt Olma Karşı Gelme Bozukluğu (KOKGB) ve Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) tanılarının bulunduğu, ailelerinin geniş ya da parçalanmış aile yapısında olduğu, düşük gelirli ailelerde yaşadığı, ebeveynleri ve ev içi uyum düzeylerinin kötü olduğu bulunmuştur. Aynı zamanda SSÇ grubunda en sık işlenen suç türünün kasten yaralama ve ikinci sırada hırsızlık suçu olduğu gözlenmiştir. Kontrol grubuna göre SSÇ grubundaki çocukların benlik saygısı ve psikolojik sağlamlık düzeyinin düşük olduğu, daha fazla akran zorbalığına dahil oldukları, aynı zamanda CWEÖÖ-U tüm alt boyutlarında (aile, duygusal, davranım, bilişsel ve dikkatsizlik, öfke kontrolü ve hiperaktivite) daha çok problem yaşadıkları bulunmuştur. Çalışmamızda RBSÖ puanları ile AZBÖ, AZKBÖ ve CWEÖÖ-U puanlarının ters yönde ilişkili olduğu; RBSÖ puanları ile ÇGPSÖ puanlarının ise aynı yönde ilişkili olduğu; CWEÖÖ-U puanları ile AZBÖ ve AZKBÖ puanlarının aynı yönde ilişkili olduğu; AZBÖ puanları ile AZKBÖ puanlarının aynı yönde ilişkili olduğu ve CWEÖÖ-U, AZBÖ ve AZKBÖ puanları ile ÇGPSÖ puanı arasında ters yönde ilişki olduğu saptanmıştır. Çalışmamızda yapılan lojistik regresyon analizi sonucunda ise anne ve baba eğitiminin düşük olması, aylık gelirin düşük olması, ders başarısının, ev içi uyumun ve ebeveynlerle ilişkinin kötü olması, psikolojik sağlamlığın düşük olması, anne ve babanın ayrı olması veya ebeveynlerden birinin olmaması, ailedeki çocuk sayısının artması, ailede ortanca veya daha sonra doğan çocuk olmak, benlik saygısının düşük-orta düzeyde olması, CWEÖÖ-U ölçeği aile, duygusal, davranım, bilişsel ve dikkatsizlik, öfke kontrolü ve hiperaktivite problemleri alt boyutlarındaki puanların yükselmesi, açık saldırı, alay ve korkutma/sindirme alt boyutlarında zorba ve kurban olmak, ilişkisel saldırı ve kişisel eşyaya saldırı alt boyutunda akran zorbalığı kurbanı olmak suça sürüklenme üzerinde anlamlı şekilde yükseltici risk faktörü olarak saptanmıştır. Sonuç olarak, çalışmamız SSÇlerde akran zorbalığını ve mağduriyetini, psikolojik sağlamlık ve benlik saygısı düzeylerini değerlendirmesi ve kontrol grubu ile karşılaştırması açısından önemlidir. Çalışmamız suça sürüklenme açısından risk faktörlerinin belirlenmesi, akran zorbalığına zorba veya mağdur olarak katılmanın, benlik saygısı ve psikolojik sağlamlığın önemine vurgu yapmış olması ve sahada bu alanda yapılabilecek müdahale programlarına yol gösterici olabilmesi açısından literatüre katkı sağlamış olabilir. Anahtar Kelimeler: Suça sürüklenen çocuk, akran zorbalığı, benlik saygısı, psikolojik sağlamlık