Adölesanlarda ortoreksiya nervoza prevalansı ve ilişkili faktörler

Amaç: Adölesanlardaki yeme sorunlarının sıklığı ve çeşitliliği dikkate alındığında ortoreksiya nervozanın bu gruptaki epidemiyolojik özelliklerinin bilinmesi ve bu klinik durumla ilişkili olabilecek sosyodemografik özelliklerin ve anne-baba tutumlarının belirlenmesi hem klinik hem de bilimsel anlamda önem teşkil etmektedir. Bu çalışmada ortaöğretim kurumlarına devam eden 14-18 yaş arasındaki ergenlerde ortoreksiya nervoza (ON) sıklığının hesaplanması ve bu klinikle ilişkili olabilecek çeşitli faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırma, Eylül 2022 - Mart 2023 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk-Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları (ÇERSAH) ana bilim dalı tarafından yürütülmüştür. 2022-2023 eğitim-öğretim yılında Türkiye'nin Doğu Karadeniz Bölgesi'nin en kalabalık ili olan Trabzon'da bulunan 145 liseden rastgele 17 lise seçilmiştir. Seçilen liselerde kümeleme tipi örnekleme yöntemi kullanılarak 3450 öğrenciye anket formları dağıtılmıştır. Bunlardan çalışmaya katılmak için hem kendisi hem de ailesi onay veren ve anketleri eksiksiz dolduran 1784 katılımcı çalışmaya dahil edilmiştir. Çalışmanın birinci aşamasında katılımcılar ve ebeveynleri Sosyodemografik Veri Formu, Ortoreksiya Nervoza Envanteri (ONE), Çocuklarda Anksiyete ve Depresyon Ölçeği Ebeveyn Formu (ÇADÖ- EF), Anne-Baba Tutum Ölçeğini (ABTÖ) doldurmuşlardır. Çalışmasının ikinci aşamasında ONE verileri değerlendirilerek ortoreksiya nervoza olduğu tespit edilen 9 ergenle eşlik eden komorbiditeleri saptamak için klinik görüşme yapılmıştır. Bulgular: Çalışmaya 1104'ü (%61.9) kız ve 680'i (%38.1) erkek olmak üzere 1784 lise öğrencisi katılmıştır. Katılımcıların yaş ortalaması 15.31±1.10 ve vücut kitle indeksi ortalaması 21.33±3.62 olarak bulunmuştur. Çalışmaya katılan öğrencilerde ON sıklığı % 0.5'tir. Kırsal bölgede yaşayanlarda (p=0.022), ailede psikiyatrik tedavi alma öyküsü olanlarda (p=0.006), psikiyatrik bozukluk öyküsü olanlarda (p<0.001), haftada 2 günden fazla spor yapanlarda ( p<0.001), diyet programı takip edenlerde (p<0.001), vegan veya vejeteryanlık gibi bir beslenme stili tercihi olanlarda (p<0.001), besin takviyesi kullananlarda (p=0.002), günlük tükettiği öğün sayısı 1 veya 2 olanlarda (p<0.001), öğünlerini tek başına tüketenlerde (p=0.026) ve evcil hayvan sahibi olanlarda (p=0.042) ONE toplam puanının anlamlı olarak yüksek olduğu bulunmuştur. Vücut kitle indeksinin (B=0.449, p<0.001) ve ÇADÖ anksiyete toplam puanının (B=0.132, p<0.001) artışının ONE toplam puanı üzerinde yordayıcı olduğu saptanmıştır. Ayrıca otoriter ebeveynlik tipinin ONE toplam puanını diğer ebeveynlik tiplerine göre daha fazla öngördüğü saptanmıştır (B=1.69, p=0.018). Sonuç: Çalışmamız güçlü bir metodoloji ile adölesanlarda ON prevalansını, ON ile ilişkili olabilecek risk faktörlerini, ortoreksik belirti şiddetini yordayan çeşitli psikopatolojileri ve ebeveynlik tipleri ile ON arasındaki ilişkiyi ortaya koyması açısından literatüre önemli katkı sağlamaktadır. ON'nin ortaya çıkmasında rol oynayan olası risk faktörleri ve ruhsal patolojilere yönelik ruh sağlığı profesyonellerinin farkındalığının artırılmasının ve ortoreksik belirti şiddetinin artışını yordadığı gösterilen otoriter ebeveynlik tipine yönelik aile temelli müdahalelerin geliştirilmesinin koruyucu ruh sağlığı hizmetlerine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Ortoreksiya Nervoza, Prevalans, Komorbidite, Adölesan Ruh Sağlığı