Designing post-disaster reconstruction: The role of architects in the recovery of Antakya in the wake of 2023 earthquakes

Bu tez afet sonrası Antakya'nın iyileşmesi sürecinde konut üretiminde uygulanan modellerin aktörleri, sorumluluk dağılımları ve karar alma mekanizmalarındaki belirsizlikleri ele almış ve mimarların rolünü, hesap verebilirlik kavramı üzerinden incelemiştir. Karışık niteliksel yöntem kullanılmış; derinlemesine görüşmeler ve saha gözlemleri ile veri toplanmıştır. Antakya'da katılımcı olduğu iddia edilen ancak yalnızca mimarların dahil olduğu, kamu yetkilileriyle şeffaf olmayan şifahi anlaşmalarla ilerleyen bir tasarım süreci gözlemlenmiştir. Süreç iyileşme çabalarından ziyade inşaat hızının önceliklendirildiği bir yaklaşımla şekillenmiştir. Mimarlar, hukuki altyapının acele yasalarla kurgulandığı, imar planlarının ve kent plancılarının göz ardı edildiği ortamda, araştırma tabanlı olduğu iddia edilen ancak katılımcılıktan uzak ve üstten aşağıya ilerleyen bir süreçte tasarımcı rolü üstlenmiştir. Doxa bu bağlamda, mimarların tasarım sürecindeki hesap verebilirlik eksikliklerini meşrulaştırmak için kullandıkları yaygın ve sorgulanmamış inançları ifade eder. Türkiye'de inşaat sektörü, bürokrasi ve topluma dair önermelerde sıkça rastlanan bu doxalar, hızlı ve standartlaşmış konutların üretilmesini kolaylaştırmış; ancak uzun vadeli toplumsal ve kentsel dirençliliğin, yerel halkın katılımının ve hesap verebilirliğin göz ardı edilmesine yol açmıştır. Sonuç olarak, afet sonrası yeniden inşa süreçlerinde mimarların hesap verebilir aktörler olarak konumlanması için bilimsel ve katılımcı bir planlama anlayışının, kurumsallaşmış pratiklerin, yasal altyapıların güçlendirilmesinin gerekliliği vurgulanmaktadır. Antakya dirençli kentler için daha bütüncül bir yaklaşımın önemini ortaya koymaktadır.