Afrika bölgesi yönetişim ve elektrik tüketim değerleri üzerinden enerji yatırımı stratejisi belirleme

Dünyada enerjinin önemi giderek artmaktadır. Her geçen gün teknolojinin gelişmesi ile enerjiye olan talep daha da artmakta, dünyada nüfusun da giderek artması ile enerjinin kapsamı daha da genişlemektedir. Enerji tüketimi içinde de kaynak olarak en çok kullanılan enerji çeşitleri arasında elektrik enerjisi gelmektedir. Verilere göre, kentsel bölgelerde ve gelişmiş ülkelerde elektrik diğer ülkelere göre daha çok kullanılmaktadır. Bundan dolayı, elektrik tüketimi gelişmişliğin getirdiği bir çıktı olarak gözükmektedir. Kırsal kesimlere gidildikçe ve gelişmişlik düzeyi düşük olan ülkelere bakıldığında ise elektrik kullanımın oranı azalmaktadır. Dünya üzerindeki en büyük kıta olan Afrikada ise elektrik ve enerjiye ulaşım gün geçtikçe daha da önem kazanmaktadır. Elektriğin bölgeye getireceği sosyal ve ekonomik kalkınmadan yararlanmak isteyen Afrika bölgesinde en önemli konuların başında enerji ve elektriğe ulaşım gelmektedir. Özellikle çok hızlı nüfus artışı gösteren bölge olan Sahra çölü altındaki ülkelerin enerjiye ihtiyacı çok daha fazladır. Yaklaşık 1 milyar nüfusa sahip Afrika'da 600 – 650 milyon kişisinin elektriğe erişimi yoktur. Bu da enerji üretici ve yatırımcılarını cezbetmekte, ancak bölgedeki yönetişim ("governance") zayıflığından enerji yatırımcılarını tereddütte bırakmaktadır. Çalışmada Kuzey Afrika ülkelerinden Cezayir, Mısır; Batı afrika ülkelerinden Nijerya, ve Güney Afrika bölgesinde bulunan Zambiya ve Güney Afrika ile ilgili 1973 ve 2014 yılları arasındaki elektrik tüketim değerlerine bakılarak 7 farklı tahmin modeli denenmiştir. Bu ülkeler Afrika' nın farklı bölgelerinden ve farklı gelişmişlik düzeylerine sahip olan ülkelere örnek olması açısından belirlenmiştir. Elektirk tahminleri yapılmadan önce verilere periyodogram analizi yapılıp ardından çıkan sonuca göre talep modeli belirlenmiştir. Çalışmada uygulanan yöntemler; Hareketli Ortalama, Üstel Düzeltme, Lineer regresyon, İkinci dereceden eğrisel regresyon, Holt's Metodu ve ARIMA modelidir. Çalışma sonunda her bir ülke için en iyi bulunan model, en az tahmin hatası veren model seçilmiştir ve bu model ile gelecek 5 yıl için ülkeler adına elektrik tüketim tahminleri yapılmıştır. Yıllık bazlı veriler alındığından geçmişten günümüze gelen tüm verilerde teknolojik gelişimle doğru orantılı olarak belirli bir trend artışı özelliği görülmüştür. Tahmin modelleri arasında en az hata veren modeller olan ARIMA ya da Holt's metoduna göre tüm ülkeler için gelecek 5 yıllık elektrik tüketim tahmini yapılmıştır. Ardından bu ülkelere dair IIAG (Afrika yönetişim verileri) indeksi kullanılarak panel veri havuzu oluşturulmuştur. Bu ülkelerin yönetişimine dair alt göstergelerce belirlenen dört ana göstergenin elektrik tahminleri üzerindeki etkisine bakılmış, böylece 5 farklı ülkenin yönetişimlerinin elektrik taleplerine dair etkileri panel veri analizi ile incelenmiş, böylece ülkelerin bireysel özellikleri de analizde dikkate xviii alınmıştır. Sonuç kısmında da ülkelere ve yatırımcılara dair genel stratejiler belirlenmiş ve çıkan sonuçlar yorumlanmıştır. Buna göre, elektrik tüketimine en olumlu etki eden yönetişim kategorisi "İnsan Gelişimi" dir. Elektrik tüketimine diğer olumlu etki eden yönetişim paremetreleri "Sürdürülebilir Ekonomik Fırsatlar" ve "Katılım ve İnsan Hakları" dır. Elektrik tüketimi ile ters ilişkili olan kategori ise "Güvenlik ve Hukuk Üstünlüğü" dür. Uygulamada bu belirlenen 5 ülkenin yönetişim değerleri ile elektrik tüketimleri ilişkisi, gelecek 5 yıllık elektrik tüketim değerleri ve Marsh firmasının yayınladığı politik risk kategorileri dikkate alınarak 5 ülke arasından yatırımcılar için enerji yatırımı seçenekleri sunulmuştur. Sonuca göre risk iştahı düşük olan bir yatırımcının Zambiya ülkesine, artan risk iştahı durumlarında ise Mısır ya da Nijerya ülkelerine elektrik üretimi yatırımı yapmanın daha verimli olacağı sonucu elde edilmiştir.