Afyonkarahisar'da yetiştirilen Anadolu Mandalarında beden ve ultrasonik karkas ölçülerinde varyans bileşenlerinin tahmini ve bu özellikler ile PLAG1, NCAPG, LCORL ve HMGA2 genlerindeki bazı SNP'ler arasındaki ilişkilerin belirlenmesi

Bu çalışmada; Afyonkarahisar ilinde halk elinde yetiştirilen Anadolu Mandalarında büyüme, beden ölçüleri ve ultrasonik karkas özelliklerini etkileyen çevresel faktörlerin tespiti, bu özelliklere ilişkin varyans bileşenleri ile genetik ve fenotipik parametrelerin tahmini ve literatürde büyüme ve beden ölçüleri ile ilişkilendirilen PLAG1, NCAPG, LCORL ve HMGA2 genlerindeki bazı tek nükleotid polimorfizmlerinin (Single Nucleotide Polymorphism, SNP) mandalarda etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma; Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM) koordinasyonunda gerçekleştirilen "Anadolu Mandasının Halk Elinde Islahı" kapsamında Afyonkarahisar ilinde yürütülen alt projede yer alan 118 işletmede 2019 yılında doğan malaklar üzerinden yürütülmüştür. Verisi alınan 740 malaktan yaşanan karantina (COVID-19) önlemlerinin izin verdiği ölçüde, bir yaş değerleri kaydedilmiş ve incelenen özelliğe göre 102 ile 309 arasında değişen bireylerin verileri analizlerde kullanılmıştır. Büyüme, beden ölçüleri ve ultrasonik karkas özelliklerini işletme, doğum mevsimi, cinsiyet, ana yaşı ve doğum ağırlığı gibi çevre faktörlerinin önemli (P<0,05) düzeyde etkileyebileceği ortaya konulmuştur. Malakların büyüme özelliklerinden doğum, altıncı ay ve bir yaş canlı ağırlıklarına ilişkin en küçük kareler ortalamaları sırasıyla 32,70 ± 0,28; 101,80 ± 1,20 ve 175,41 ± 2,06 kg olarak tespit edilmiştir. Bir yaş değerleri tespit edilen beden ölçülerinden cidago yüksekliği, sağrı yüksekliği, beden uzunluğu, ön göğüs genişliği, ön sağrı genişliği, göğüs çevresi ve incik çevresine ilişkin en küçük kareler ortalamaları sırasıyla 108,35 ± 0,34; 111,85 ± 0,37; 103,74 ± 0,41; 33,93 ± 0,23; 30,56 ± 0,23; 135,18 ± 0,60 ve 15,69 ± 0,08 cm bulunmuştur. Bir yaş değerleri tespit edilen ultrasonik karkas özelliklerinden longissimus (Musculus longissimus dorsi) kası alanı, longissimus kası derinliği ve deri altı yağ kalınlığına ilişkin en küçük kareler ortalamaları ise sırasıyla 19,36 ± 0,45 cm2; 3,086 ± 0,028 cm ve 0,655 ± 0,006 cm saptanmıştır. Doğum, altıncı ay ve bir yaş canlı ağırlıklarına ilişkin doğrudan kalıtım dereceleri sırasıyla 0,224 ± 0,019; 0,298 ± 0,025 ve 0,334 ± 0,032; anasal kalıtım dereceleri sırasıyla 0,003 ± 0,337; 0,525 ± 0,316 ve 0,646 ± 0,291 ve toplam kalıtım dereceleri sırasıyla 0,226 ± 0,169; 0,560 ± 0,154 ve 0,656 ± 0,140 bulunmuştur. Beden ölçülerinden cidago yüksekliği, sağrı yüksekliği, beden uzunluğu, ön göğüs genişliği, ön sağrı genişliği, göğüs çevresi ve incik çevresine ilişkin doğrudan kalıtım dereceleri sırasıyla 0,483 ± 0,044; 0,473 ± 0,043; 0,441 ± 0,041; 0,364 ± 0,034; 0,432 ± 0,040; 0,435 ± 0,040 ve 0,226 ± 0,021; anasal kalıtım dereceleri sırasıyla 0,000 ± 0,355; 0,035 ± 0,351; 0,292 ± 0,338; 0,235 ± 0,351; 0,256 ± 0,352; 0,416 ± 0,325 ve 0,761 ± 0,276 ve toplam kalıtım dereceleri sırasıyla 0,483 ± 0,178; 0,491 ± 0,175; 0,587 ± 0,166; 0,481 ± 0,173; 0,560 ± 0,173; 0,643 ± 0,159 ve 0,606 ± 0,133 saptanmıştır. Ultrasonik karkas özelliklerinden longissimus kası alanı, longissimus kası derinliği ve deri altı yağ kalınlığına ilişkin doğrudan kalıtım dereceleri sırasıyla 0,0001 ± 0,000; 0,300 ± 0,026 ve 0,539 ± 0,046; anasal kalıtım dereceleri sırasıyla 0,000 ± 0,704; 0,496 ± 0,326 ve 0,315 ± 0,277 ve toplam kalıtım dereceleri sırasıyla 0,001 ± 0,351; 0,547 ± 0,159 ve 0,697 ± 0,137 tespit edilmiştir. Bir yaş değerleri tespit edilen canlı ağırlık, beden ölçüleri ve ultrasonik karkas özellikleri arasındaki genetik ve fenotipik korelasyonlar 0,02 – 0,90 arasında değişmekte olup, ön göğüs genişliği ile ön sağrı genişliği dışında tüm özellikler arasındaki korelasyonlar önemli (P<0,01) bulunmuştur. Bu çalışmada belirlenen genetik ve fenotipik korelasyonlar 0,02 ile 0,90 aralığında değişmektedir. PLAG1 ve NCAPG genlerindeki SNP'lerin bu hayvan grubunda monomorfik oldukları belirlenmiştir. LCORL ve HMGA2 genlerindeki SNP'lerin ise özellikleri önemli düzeyde etkilemedikleri ancak en küçük kareler ortalamalarının bazı eğilimler gösterdikleri tespit edilmiştir. Sonuç olarak; büyüme, beden ölçüleri ve ultrasonik karkas özelliklerinin çeşitli çevre faktörlerinden önemli düzeyde etkilenebildiği ve bu özelliklerde tahmin edilen kalıtım dereceleri ile aralarındaki genetik ve fenotipik korelasyonların seleksiyon programlarında yararlı olacağı kanaatine varılmıştır.