Ağır metal iyonlarıyla kirlenmiş maden yatağı ve yakın çevresindeki toprakların fitoremediasyon yöntemiyle giderilmesinin araştırılması

Madencilik faaliyetleri sonucu çoklu metal ile kirlenmiş alanların geri kazanım sürecinde biyolojik ıslah ve bitkilendirme önemli bir yer tutmaktadır. Ağır metal kirliliği olan alanların çevre ve iklim şartlarına bağlı olarak belirlenecek uygun bitki türü ve yöntemler kullanılarak bitkilendirilmesiyle alanların ekolojik, ekonomik ve estetik değerlerinin yeniden oluşturulması ve geri kazanılması mümkündür. Toprak veya sudaki kirleticileri absorbe etmek için bitkilerin kullanılmasına fitoremediasyon (bitkisel ıslah) denilmektedir. Araştırma kapsamında bazı akümülatör bitkiler (Helianthus annuus L., Ricinus communis, Betula pendula ve Populus tremula) kullanılarak çoklu metal ile kirlenmiş topraklar iyileştirilmeye çalışılmıştır. Çalışma iki aşamalı olarak gerçekleştirilmiştir. Birinci aşama; Murgul Bakır İşletmesi civarında bulunan pasa döküm sahası ve ormanlık alandan getirilen toprak örnekleri belirli oranlarda (%0, 50, 75 ve 100) karıştırılarak sera ortamında fitoremediasyon çalışması yapılmıştır. İkinci aşamada ise kirlilik düzeyinin yüksek olduğu pasa döküm sahasında 4 farklı deneme parseli oluşturulmuş ve yerinde fitoremediasyon çalışması yapılmıştır. Çalışma sonunda tek ve çok yıllık bitkiler için yapılan hesaplama sonucunda serada kontrollü şartlarda, yabani hint yağı üst üste yaklaşık 3,58 yıl yetiştirildiklerinde topraklardaki çinko (Zn) kirliliği sınır değerlerinin altına düşebilmektedir. Diğer yandan topraklardaki kurşun (Pb) kirlik düzeyi, 1+1 kavak fidanları dikildiğinden yaklaşık 2,34 yıl sonra normal değerlere inebilmektedir. Serada bakır (Cu) kirliliğinin giderilmesinde en etkin bitki sırasıyla yabani hint yağı>ayçiçeği>kavak>huş olarak sıralanabilir. Arazi çalışması sonuçlarına göre ise yabani hint yağı bitkisi ile Cu kirliliği yaklaşık 6,18 yılda, Pb kirliliği 3,10 yıl ve Zn kirliliği ise 4,33 yıl gibi sürelerde topraktaki normal düzeylerine kadar temizlenebilmektedir. Huş ise Zn kirliliğini hint yağı bitkisinden daha kısa sürede (2,78 yıl) temizleyebilme potansiyeline sahiptir. Elde edilen veriler, huş, kavak, ayçiçeği ve yabani hint yağı bitkilerinin madencilik uygulamalarıyla bozulan alanların rehabilitasyon ve restorasyonunda, ağaçlandırma öncesi ve fidan dikim aşamalarında kullanılabilir olduklarını göstermiştir.