Air pollution
81 theses under this subject heading
Spatial distribution of health risks associated with PM2.5 in turkey and iran using satellite and ground observations
Industrialization, has been increasing air pollution. In recent decades, the most industrialized and populated cities began to investigate this issue and estimating the cost of health effects for the governments. These researches reasoned the goverments to make new legislation and standards which eventually reduced the air pollution and health effects of it afterward. New York, Paris, London, Seoul and Istanbul are successful examples of these practices. Iran and Turkey, have almost the same population of 80 million individuals. Such large populations make a high demand in energy production, as some days in winter of 2017, Iran natural gas consumption reached the EU consumption. On the other hand, gasoline consumption in Iran is around 100 ML/d and in Turkey is 68ML/d. Meanwhile, climate change is a serious concern in both countries, which is one of the reasons for dust events in the region. Ambient PM is the sixth Global Burdon of Disease risk factor responsible for premature death of 4.1M individuals in 2016. Studies on PM health effects, playing the key role in policymaking. To observe and analyze the air pollution trend, ground measurement data is needed. This study, used the very recently published Iran nationwide ground measurements from the years 2015 to 2017. Since the population in both countries are high and spatially distributed, the number of ground measurement stations are not enough. Thus, spatially more complete remote sensing data was also used in this study. Although PM remote sensing, is still under developments since the instruments only measure AOD and not PM directly. To convert AOD to PM, researchers mostly use GEOS (Goddard Earth Observing System) chemical transport model which first used in 2011 by. For satellite retrievals, dataset V4.GL.02 is chosen in this thesis. This product obtained from three different instruments and with Geos-Chem transport model converted to PM2.5. The product has dust and sea-salt removed version which implied to have a better compare with ground measurements, as there are a lot of sand events happening in the region especially in Iran which might mask the anthropogenic sources of PM2.5. In addition, dust and sea-salt included version was also used to compare total PM2.5 concentrations in both countries. Initial ground data analysis of Turkey showed that out of 42 available PM2.5 stations, 41 stations have reported concentrations above WHO guideline and 45% of stations stand out of European Environment Agency's standard. Edirne Kesan, Sakarya Hendek and Erzurum Tashan are the PM2.5 stations with annual averages more than 50 mg/m3 all the time, which is 5 times higher than WHO guidelines. It was observed that populated cities in both countries such as Ankara, Istanbul, Tehran, Isfahan, Mashhad are experiencing high concentrations due to traffic and domestic energy consumption. Although in cities like Igdir in northeast Turkey, Zabol in southeast Iran or Khuzestan province which are having high concentrations without being populated. The reason for a high PM2.5 profile in Khuzestan province is dust events, as well as in Zabol. Also in southwest Iran is the oil refineries zone of the country, which is responsible for anthropogenic PM2.5 emissions mostly. To calculate the exposure and health effects of PM2.5 and PM10, three methodologies exist. The first methodology uses systematic review and meta-analysis oriented exposure-response function, which is based on hundreds of global researches and oriented by meta-analysis. In the second method, AirQ+, a software from WHO can be used to estimate the short-term and long-term adverse health effects of ambient PM. AirQ+ uses life-tables technique and stand on risk estimates oriented from cohort studies. Third method which is mainly used in this thesis is using concentration-response functions from a study in the US and exposure-dose functions to calculate mortality associated with PM2.5. The correlation between PM2.5 ground measurements and satellite retrievals was investigated. In general, the correlation was low due to the version of the satellite used for this study which is dust and sea-salt removed, and also the fact that ground stations measure one point and that value is considered as the region/province's average concentration. Therefore when all compositions PM2.5 satellite product used, only for this purpose, the correlations improved. In this study, a high resolution population dataset from European Commission has been used. In order to input this dataset in the function, the resolution reduced to 1000m×1000m to match the PM2.5 satellite product resolution. To estimate the mortality attributable with PM2.5, three different causes has been calculated by implying the cause-specific mortality rates for Iran and Turkey from WHO. Firstly, baseline mortality rate for three different causes as: all causes, ischemic heart disease, and lung cancer for Turkey and Iran in 2016 has been calculated. The concentration-response factor for each mortality cause and its upper and lower boundaries, separately obtained from one of the most cited studies in United States. All the datasets such as satellite derived and ground based observations, population, concentration-response factor and baseline mortality rate has been used as inputs for the function which is most commonly used in dose-response and concentration-response estimations. The calculations were performed with ArcGIS spatial analyst tools beside Excel and Google Earth Pro. The mortality attributable with PM2.5, has been calculated based on both ground observations and satellite-derived separately, on district and province level for both countries. In result of satellite-derived based calculations, Istanbul with 6297 deaths, Ankara with 3636 deaths, Izmir with 2254 deaths, Bursa with 1930 deaths, Mersin with 1131 deaths, and Konya with 1116 deaths caused by all causes and attributed to PM2.5 in the year 2016. These provinces had the highest mortalities in Turkey. In Iran, Tehran with 6724 deaths, East Azerbaijan with 2587 deaths, Alborz with 2456 deaths, Khuzestan with 2325 deaths, Mazandaran with 2322 deaths and Gilan with 2250 deaths caused by all causes and attributed to PM2.5 in the year 2016. These provinces were under the most in Iran. To sum up, 36967 deaths attributable with anthropogenic PM2.5 was estimated for Turkey, and 34491 deaths attributable with anthropogenic PM2.5 was estimated for Iran in 2016. However, these numbers increase significantly by implying the ground observation PM2.5 concentrations. In Turkey, the results based on ground observations were as 10529 deaths in Istanbul, 4094 deaths in Ankara, 2570 deaths in Bursa and 1233 deaths in Erzurum by all causes attributable with PM2.5. In Iran though, Tehran with 12383 deaths, Razavi Khorasan with 5376, Khuzestan with 4990 deaths, and Isfahan with 4 601 deaths are the most at risk provinces of Iran. The other studied mortality cause in this thesis, was ischemic heart diseases. By using the specific concentration-response factors used for ischemic heart disease, and its upper and lower boundaries, mortalities estimated separately based on satellite derived PM2.5 and ground observations. By using satellite derived PM2.5 in Turkey, Istanbul with 5200 deaths, Ankara with 2893, Izmir with 2893 deaths caused by ischemic heart diseases attributable with PM2.5 are the most at risk provinces. In Iran, 5541 deaths, East Azerbaijan 2056 deaths, and in Alborz 2003 deaths have been estimated caused by ischemic heart diseases. As in ground measured PM2.5, dust and sea-salt is included, concentrations are higher and thus, estimated mortalities increased. In Turkey, Istanbul with 14165 deaths, Ankara with 5416 deaths, Bursa with 3433 deaths, and Erzurum with 1257 deaths having the most mortalities estimated. In Iran, Tehran with 12383 deaths, Razavi Khorasan with 5376 deaths, and Khuzestan with 1483 deaths estimated as the most at risk provinces. In total, 2817 deaths in Iran estimated with satellite-derived PM2.5, caused by ischemic heart diseases attributable with PM2.5. In Turkey, 30240 deaths in total have estimated caused by ischemic heart disease attributable with PM2.5. By using ground observations, 25525 deaths estimated in Turkey and 3866 deaths in Iran. The ground observation based calculation only contributes to the provinces which PM2.5 had been measured in the year 2016. The third investigated cause, was lung cancer. The reported mortalities by WHO showing higher deaths in Turkey than Iran. Therefore, it affected the baseline mortality rate and estimation's difference of two countries. In Turkey, 5591 deaths in total and 669 deaths in Iran estimated by using satellite-derived PM2.5, caused by lung cancer and attributed to PM2.5. Although, by using ground measurements total mortality in Turkey changes to 5883 deaths and 776 deaths in Iran. The calculated results, were relevant to what was reported by State of Global Air. However, results in comparison with the report, results are higher than global reports for Turkey. Eventually, the risk distribution maps for both countries were produced. Maps were showing central Turkey (Aksaray, Ankara, Konya, Kirsehir) are at high risk, as well as Izmir, Igdir, Mardin, Batman, and Bursa. In Iran, from West Azerbaijan in the northwest, to Tehran in north-center of the country, very high-risk estimations were observed. In south Iran, Khuzestan province observed with high-risk estimations.
Türkiye'nin endüstri ve ısınma kaynaklı emisyon envanterinin grid sistemine aktarılması ve EMEP ile EDGAR verileriyle mukayesesi
Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye' nin hava kirliliği envanterinin oluşturulması, kolay anlaşılır haritalar üretilmesi ve böylelikle ülke atmosferine salınan kirleticilerin hangi bölgelerde yoğunlaştığının rahatlıkla değerlendirebilmesidir. Oluşturulması hedeflenen haritalar için, 2014 yılında gerçekleştirilmiş olan, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Çevre Bilimleri ve Mühendisliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans Programı Tez çalışmasında ulaşılmış olan Türkiye' de enerji ve endüstri kaynaklı emisyonlar ve konut ısınma sistemlerinden kaynaklanan emisyonların mekansal dağılımları ile EMEP (Avrupa İzleme ve Değerlendirme Programı) tarafından ülkemiz koordinatlarında gerçekleştirilmiş olan emisyonlar ile EDGAR tarafından yayınlanan emisyonların mekansal dağılımlarından karşılaştırılabilmelerine olanak tanınacak şekilde faydalanılmıştır. Kullanılan sayısal verilere bakılacak olursa; 2014 tarihli çalışmada, elektrik üretim kapasitesi 10 MW' tan büyük fosil yakıt kullanan termik santraller, petrol rafinasyonu, organik kimya endüstrisi, mineral endüstrisi, metalurji endüstrisi, kağıt ve karton endüstrisi, şeker endüstrisi dikkate alınmış, konut ısınma kaynaklı emisyon hesapları ise 81 il ve mevcut ilçelerin tamamında gerçekleştirilmiştir. Hesaplamaların sonucunda, enerji üretim tesisleri için emisyon değerleri CO2, CO, SOx, NOx, NMVOC, TSP, PM10 ve PM2.5 kirleticileri için, kontrolsüz durumlarda sırasıyla 123.587.348 ton/yıl, 11.018 ton/yıl, 2.325.499 ton/yıl, 325.716 ton/yıl, 2.452 ton/yıl, 5.333.215 ton/yıl, 1.343.733 ton/yıl, ve 201.795 ton/yıl olarak; endüstri tesisleri için emisyon değerleri yine kontrolsüz durumlarda sırasıyla için 55.124.263 ton/yıl, 790.861 ton/yıl, 42.737 ton/yıl, 28.609 ton/yıl, 220.055 ton/yıl, 5.834.130 ton/yıl, 3.300.394 ton/yıl, ve 8.920 ton/yıl olarak; endüstriyel tesislerin yakıt kullanımından kaynaklanan emisyonlar kontrolsüz durumlarda CO2, SOx, CO, NOx, NMVOC ve PM10 kirleticileri için sırasıyla 57.663.913 ton/yıl, 156.037 ton/yıl, 156.884 ton/yıl, 69.242 ton/yıl, 15.120 ton/yıl ve 156.844 ton/yıl oalark; son olarak da, konut ısınma sistemlerinden kaynaklanan emisyon değerleri CO2, SOx, CO, NOx, NMVOC, TSP, PM10, PM2.5 ve NH3 kirleticileri için kontrolsüz durumlarda sırasıyla 38.195.817 ton/yıl, 232.559 ton/yıl, 37.471 ton/yıl, 1.059.298 ton/yıl, 136.015 ton/yıl, 108.954 ton/yıl, 127.182 ton/yıl, 124.877 ton/yıl ve 3.803 ton/yıl olarak belirtilmiştir. 2014 tarihli bu çalışmada sayısal veriler, emisyon faktörlerine dayalı olarak formulasyon sonucu elde edilmiştir. EMEP ise verileri, merkez kurmuş olduğu ülkelerin verdiği raporlardan derlemekte ve koordinatlara dayalı olarak oluşturduğu grid sistemlerine aktarmaktadır. Bu güne kadar yoğunluklu olarak 1x1 dereceli ve 0.5x0.5 dereceli grid sistemleri kullanılmakta iken, son dönemde artık çözünürlüğü daha da arttıran 0.1x0.1 dereceli grid sistemi kullanılmaya başlanmıştır. Çalışmada, hem baz alınan tezin sayısal sonuçları hem de EMEP tarafından sisteme işlenmiş olan veriler üzerinden her üç grid sisteminde de haritalar üretilmiştir.Bunun için EMEP tarafından geliştirilmiş olan 0.1x0.1 dereceli grid sistemi baz alınmış, bu sistemdeki veriler üzerinden 0.5x0.5 dereceli ve 1x1 dereceli mekansal dağılım haritaları oluşturulmuştur. Haritaların oluşturulmasında Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) yazılımlarından ARCGIS kullanılmıştır. Ayrıca koordinatların belirlenmesinde Google Earth Pro, verilerin yönetilmesinde de Excell programlarından yararlanılmıştır. Katmanlı yapıda bir yazılım olan ARCGIS, Desktop, Mobile, Server ve Online olmak üzere dört bölümde tasarlanmıştır. Bu çalışmada kullanılan ARCGIS Desktop, ArcInfo, ArcView ve ArcEditor içerisinde bütünleşik olarak gelen ArcMap, ArcCatalog, ArcToolbox, ArcGlobe ve Model Builder arayüzleri ile haritalama, coğrafi analizler, veri güncelleme, veri yönetimi ve görüntüleme işlemlerini gerçekleştirebilmesine imkan veren entegre bir coğrafi bilgi sistemi yazılımıdır. EMEP' in internet sitesinden Türkiye'ye ait olan 0.1x0.1 dereceli Grid sistemi elde edilmiştir. Bu sistemde Türkiye sınırları dahilinde, 10x10 km2 lik, işlenebilir vaziyette, birebir koordinatları belirlenmiş hücreler bulunmaktadır. Toplam 8611 adet olan bu hücreler, ARCGIS yazılımıyla açılabilmekte ve yazılım üzerinden bu hücreler için veri girişi yapılacak alanlar atanabilmektedir. Bu çalışmada öncelikle, Google Earth Pro kullanılarak, konut ısınma sistemlerinden kaynaklanan emisyonların işleneceği hücreleri belirlemek üzere, Türkiye'nin herbir ilçesinin koordinatları tek tek belirlenerek 0.1x0.1 dereceli grid sistemine aktarılmıştır. Daha sonra, GIS yazılımı üzerinde SOx, NOx, CO, PM10, PM2.5 ve NMVOC alanları tanımlanarak, herbir ilçenin bu emisyonlara ait verileri tanımlanan alanlara işlenmek suretiyle, Türkiye' nin 10x10 km2 lik alanlar halinde herbir kirletici için özel olarak emisyon haritaları oluşturulmuştur. EMEP ve EDGAR tarafından yayınlanan emisyonlar ile tez verileri arasında sağlıklı bir karşılaştırma yapabilmek adına, işlenecek parametreler SOx, NOx, CO, PM10, PM2.5 ve NMVOC olarak belirlenmiştir. EMEP internet sayfasında NOx, NMVOC, SOx, NH3, PM2.5, PM10 , Pmcoars,e CO, Cd, Hg, Pb, PCDD/PCDF, benzo(a), benzo(b), benzo(k) Indeno ve HCB parametrelerine ait, ısınma, endüstri, trafik, gemicilik, tarım vb. kaynaklı emisyonların 0.1x0.1 dereceli grid sistemine aktarılmak üzere hazırlanmış olan (herbir grid hücresinin koordinatlarına ait) listeleri yayınlanmıştır. Anılan internet sayfasından, SOx, NOx, CO, PM10, PM2.5 ve NMVOC kirleticilerine ait, enerji ve endüstri kaynaklı emisyon verilerine ait listeler elde edilmiştir. Ancak, program tarafından yayınlanan veri grupları arasında Türkiye'nin koordinatlarına isabet eden ısınma kaynaklı emisyon verileri bulunmadığından karşılaştırma sadece enerji ve sanayi kaynaklı emisyonlar üzerinden yürütülebilmiştir. Öte yandan, EDGAR programı tarafından yayınlanan veriler ısınma kaynaklı emisyon verilerini de içerdiğinden, tez verileri ile mevcut tüm kaynaklar üzerinden karşılatırma yapabilme imkanı elde edilmiştir. 0.1x0.1 dereceli Grid baz alınarak ArcToolbox (Feature Class) arayüzü üzerinden, 0.5x0.5 dereceli (50x50km2) ve akabinde 1x1 dereceli (100x100km2) yeni Grid sistemleri oluşturulmuş ve her iki sistemde de parametrelere ait veriler, dahil oldukları hücreye tekabül eden alt hücre verilerinin toplanması suretiyle işlenmiştir. Bu sayede, Türkiye'nin hava kirliliği envanterinin görselleştirilmesine de vesile olunmuştur. Hazırlanan haritalar üzerinde yapılan incelemede, EMEP ve EDGAR' dan elde edilen verilerle, 2014 tarihli tez çalışmasından alınan verilerin birebir örtüşmeseler de, özellikle EDGAR verileri ile olumlu olarak tanımlanabilecek bir uyum içerisinde oldukları değerlendirilmiştir. Ayrıca, bu çalışma, hangi kirleticinin hangi bölge ya da bölgelerde yoğunlaştığının görsel bir zemin üzerinde, kolaylıkla incelenmesine fırsat vermiş, emisyonların daha çok, İstanbul, İzmit, Kocaeli, Bursa, İzmir, Ankara, Adana, Kayseri, Gaziantep, İskenderun, Zonguldak, Karabük, Samsun, Konya, Çanakkale, Balıkesir, Kütahya, Eskişehir, Kahramanmaraş dolaylarında yoğun olduğu görülmüştür.
Bir sanayi kentinde 2016-2020 yılları hava kirliliği düzeylerinin solunum yolları hastalıkları nedenli hastane başvurularına etkisinin çapraz vaka kontrol çalışma dizaynı ile incelenmesi
Bu çalışmada bir sanayi kentinde solunum sistemi hastalıkları nedenli 2016-2020 yılları arasında hastane başvuruları, hava kirliliği ve meteorolojik verilerinin bazı özellikleri ile hastane başvurularına hava kirletici (PM₁₀) düzeylerinin etkisi incelenmiştir. Araştırma gözlemsel ekolojik bir çalışmadır ve çalışmada case crossover tasarımı kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan veriler ilgili birimlerden izin alınarak alınmıştır. İlde ölçüm yapan 3 istasyona ait PM₁₀ ve SO₂ düzeylerinin yıllık ortalamaları büyük çoğunlukta limit değerlerin üzerinde bulunmuştur. İle ait meteorolojik ve hava kirliliği parametreleri arasında yapılan korelasyon analizinde parametreler arasında çeşitli düzeylerde istatistiksel anlamlı ilişki bulunmuştur. Araştırmanın ilk bölümünde 8224 hastane başvurusu, ikinci bölüm case crossover yöntem analizinde koşullu lojistik regresyon modeline 7065 başvuru dahil edilmiştir. 5 yıllık toplam 8224 başvurunun %73,8'i Astım, %26,2'si KOAH nedenlidir. Astım nedeniyle toplam başvuranların %68,8'i kadın, KOAH nedeniyle başvuranların %74,8'i erkektir. Hastalıklara göre başvurular ile yaş ve cinsiyet arasında istatistiksel anlamlı bir ilişki bulunmaktadır. Koşullu lojistik regresyon analizi sonuçlarına göre; 2 günlük lag periyodunda PM₁₀'da 10 µg/m³ artışa maruz kalma ile 5 yıllık toplam Astım ve KOAH başvuruları arasında istatistiksel anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Sıcak sezonda 2 günlük lag periyodunda PM₁₀ seviyelerinde 10µg/m³'lük artış KOAH nedenli başvuruları 0,66 kat azalttığı bulunmuştur. 2020 pandemi yılı modelden çıkarıldığında, tüm yıllarda başvuru ve kontrol günleri öncesi 2 günlük dönemde PM₁₀ düzeyinde 10 µg/m³'lük artış ile KOAH tanılı başvurular arasında istatistiksel anlamlı bir ilişki saptanmıştır. PM₁₀ düzeyinde 10 µg/m³'lük artışa maruz kalmanın KOAH başvurularını 1,22 kat arttırdığı bulunmuştur. 4 yıllık analizde Astım başvuruları ile 2 günlük dönemde PM₁₀ düzeyinde 10 µg/m³'lük artışa maruz kalım arasında ilişki bulunmamıştır. Anahtar Kelimeler: Hava kirliliği, Astım, KOAH, Case-crossover, Hastane başvuruları
Meram ilçesindeki okullarda iç ortam hava kalitesinin değerlendirilmesi ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi
Amaç: Bu çalışmada Meram bölgesinde yer alan okullarda dersten önce ve ders bitiminde; belirlenen dersliklerde, kantinlerde ve yemekhanelerde iç ortam hava kalitesi düzeyini ve iç ortam hava kalitesiyle ilişkili faktörleri belirlemek amaçlanmıştır. Yöntem: Konya ili Meram ilçesinde 2 Mayıs 2023-16 Haziran 2023 tarihleri arasında yürütülen kesitsel tipte olan bu araştırmada basit rastgele yöntemle belirlenen 34 okulda ölçümler yapılmıştır. Okullarda iç ortam hava kalitesi için sıcaklık, bağıl nem, hava akım hızı, NO, H2S, SO2, CO, CO2 gazları ve partikül madde (>0,3 μm, >0,5 μm, >1 μm, >2,5 μm, >5 μm, >10 μm) ölçümleri yapılmıştır. Bulgular: Sabah dersliklerde yapılan sıcaklık ölçümlerinin %94,10'u, bağıl nem ve CO2 ölçümlerinin ise tamamı uygun aralıktaydı. Akşam ise sıcaklık ölçümlerinin %47,10'u, bağıl nem ölçümlerinin %76,50'si ve CO2 ölçümlerinin %47,10'u uygun aralıktaydı. Dersliklerde akşam yapılan sıcaklık, CO2, PM>2,5 μm, PM>5 μm ve PM>10 μm ölçümleri sabah yapılan öçümlerden yüksekti. Kantinlerde akşam yapılan sıcaklık, CO2, PM>2,5 μm ve PM>5 μm ölçümleri sabah yapılan öçümlerden yüksekti. Kantinlerde akşam bağıl nem değeri sabah ölçülen değerden düşüktü. Yemekhanelerde akşam sıcaklığı sabah sıcaklığından yüksek, akşam bağıl nem değeri sabah bağıl nem değerinden düşüktü. Sınıf mevcudu 30'un üzerinde olan sınıflarda 1000 ppm CO2 sınırı daha fazla aşılmaktaydı. Sonuç: Özellikle dersliklerde uygun değerlerin dışına çıkan parametreler gözlenmiştir. Okullarda gün sonunda hava kalitesi düşüş göstermektedir. Okullarda hava kalitesinin izlenmesi ve iyileştirilmesi için düzenlemeler yapılması gerekmektedir.
Quantification of residential heating emissions in Istanbul via CMAQ air quality model
Istanbul is the most populated city of Turkey as well as Europe. The population is over than 14 million. The city is economical center of the country. Labour and social opportunities makes the city attractive to live and this situation causes inevitable increasing on urbanization of the province. According to authorities, it is expected that the population will be over 16 million in 2030. Due to high population, house holding is also increasing. Distribution of buildings is expending over the city. Residential heating is the main requirement of the people in cold, winter season. By the high population and urbanization, residential heating emissions significantly affects air pollution over the city. Results of many epidemiological studies proves that air pollution causes negative impact on cardiovascular and respiratory system, serious diseases such as cancer and hearth attack. Especially for sensitive people such as elders, children, babies or pregnant the effects may be higher and vitally important. This study aims to examine residential heating impact over Istanbul city by atmospheric modelling. For this purpose WRF (Weather Research and Forecasting) meteorology model and CMAQ (Community Multiscale Air Quality) chemistry and transport model was applied. The first step was preparing emission inventory as input of the model. More complete and current emission inventory provides more trustable outputs. Residential heating emissions are generated with activity data and emission factor. The calculated emissions are also compared with TNO and EMEP emissions. Another purpose of this study was developing region specific emission factors of residential heating for Istanbul. The main fuels which are commonly used in the city are determined and combustion system is analysed. Residential heating is commonly supplied from natural gas and solid fuels such as coals and wood. The coals are classified as domestic and import coal. The fuels were burned in conventional stoves that is commonly used individual combustion system in Istanbul and pollutant concentrations are measured. The measurements for solid fuels were continuous and the concentration values of each pollutants are reported minutely. For natural gas, individual combustion system was combi and concentrations were measured instantaneously. Combustion systems, burning efficiency and calorific values of the fuels are essential for burning regime and pollutant concentrations. Moreover, fuel consumption per unit time is a critical parameter for emission factor calculation. By considering all these parameters and concentrations emission factors are calculated for each fuels and pollutants. The main pollutants of this source are SOx, NOx, CO, PM10. Moreover, uncertainties of region specific emission factors that are calculated with continuous measurements are evaluated for solid fuels. Statistical methods are used in order to quantify the factors. Both parametric and non-parametric bootstrapping techniques applied and many distribution fitting models and related diagnostics were applied in the study. The emissions via using calculated region specific emission factors and WRF meteorological model outputs were used as input of CMAQ. The study episode was three months that is from December 1, 2009 to February 30, 2010. As reference case CMAQ model is applied with TNO inventory and then the model is run for the same episode with new emission inventory that is updated with calculated residential emissions. The difference of concentrations between two model outputs provide to understand contribution of the revised residential emissions over the city. The days and hours that have maximum concentration differences are determined as giving the highest response to the new inventory.
Baca gazlarındaki karbon partiküllerinin su spreyiyle çöktürülmesi
Hava kirliliği atmosferde bulunan yabancı madde miktarlarının artmasıdır. Yabancı maddeler kaynağına göre farklılık göstermektedir. Hava kirliliği insan kaynaklı veya doğal kaynaklı olmaktadır. İnsan kaynaklı kirliliğin önemli bir kısmını baca gazları oluşturmaktadır. Baca gazı konut veya tesislerde yanma reaksiyonları sonucu açığa çıkan gazdır. Kullanılan yakıtın türüne göre ortaya çıkan kirleticilerde farklılık göstermektedir. CO2 ve su buharının yanında partikül madde(PM), karbon monoksit(CO), kükürt dioksit(SO2), azot oksit(NOX), kurşun, civa vb. gibi kirleticiler açığa çıkmaktadır. Kirleticilerden olan partikül madde; is, kurum, toz, kül olarak da adlandırılmaktadır. Partikül maddeler solunduğunda insanlarda akciğer hastalıklarına neden olur. Karbon partiküllerinin filtre edilmesi çevre ve insan sağlığı açısından son derece önemlidir. Yapılan çalışma partikül madde emisyonlarını sağlamak amacıyla geliştirilen kontrol cihazıdır. Belirli bir kaynağın kontrolüne yönelik tasarlanan cihazların aksine, hem gaz halindeki kirleticiler hem de katı parçacık barındıran kirleticiler içinde kullanılabilecek bir kontrol cihazı tasarlanmıştır. Dikey bir kule içerisindeki paketleme malzemesinden basınçlandırılarak geçmeye zorlanan egzoz gazının, su spreyleriyle yıkanarak karbon partiküllerinin filtre edilmesi ve ortamdan uzaklaştırılması amaçlanmıştır. Yapılan çalışmada, kütlenin korunumu yasasına göre boyutlar hesaplanmış ve tasarım buna uygun olarak tamamlanmıştır. Ürün verimliliği çalışma koşullarında test edilmiş, baca gazının karbon partiküllerinden arındırıldığı ve uygun emisyonların sağlandığı gözleme dayalı deneylerle belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Hava Kirliliği, Baca Gazı, Partikül Madde
Predictive analysis of flight traffic at New York JFK Airport on air pollution using machine learning
Anthropogenic activities like transportation result in the emission of numerous pollutants like NO2, CO, SO2, PM2.5-10, O3, and Pb, which are identified as major air pollutants by environmental and health agencies. Emissions of those major pollutants result in negative health impacts like cardiovascular and respiratory diseases. Even though emissions from on-road traffic have decreased in recent years due to stricter regulations and technological advancements, less strict regulations on aircraft have resulted in an increase in emissions with the increasing air traffic. This study aims to estimate NO2 emissions from commercial flights at John F. Kennedy Airport (JFK) in New York and their impacts on air quality. The study combines numerical modeling using the AERMOD air dispersion model along with a machine learning model to predict NO2 concentration distributions as a function of space and time. To achieve this goal, departure and arrival flight data of John F. Kennedy Airport (JFK) in New York for the year 2018 is used. After the data is cleaned and prepared for the analysis, AERMOD is used to simulate atmospheric pollutant dispersion. The results of this study indicate that aircraft emissions can lead to significant NO2 concentrations in the vicinity of the airport. The simulated concentrations are then used in the training of a machine learning model. Decision tree-based extreme gradient boosting (XGBoost) is used as a machine learning model. It is shown that training in the emission prediction model has resulted in a well-generalized and well-performing model. Overall, this study demonstrates that machine learning modeling can be an effective tool for estimating pollutant dispersion.
Eskişehir merkez ilçesinde mikrobiyal hava kirliliği
Eskişehir' de hava kirliliğinin mikrobiyal yönünün be lirlenmesi hususunda herhangi bir çalışma, bildiğimiz kadarı ile, henüz yapılmamıştır. Bu nedenle çalışmamızda Sedimentas- yon Yöntemi uygulanarak, allerjik hastalıklara neden olan mikroorganizma (bakter i, fungus ve maya) 1ar in yoğunluklarının belirlenmesi, havanın mirobiyal kirliliğinde mevsimsel deği şimlerin araştırılması ve sonuç olarak etkinliğinin azaltılma yollarının ortaya konması amaçlanmıştır. Bu amaçla Eskişehir merkez ilçesinin insan sağlığı açısından önemi olan belirgin nitelikli 10 istasyonunda, 792 plak örneği üzerinde yapılan bu çalışmada; 4506 fungus, 6952 maya, 28559 bakteri olmak üzere toplam 40017 mikroorgan izma kolon is i tespit edilmiştir. Funguslardan 12 genus, bakterilerden ise 6 farklı grup izole edilmiş bulunmaktadır.
Kentsel dönüşüm kaynaklı çevresel kirlilik analizi ile inşaat ve yıkıntı atıklarının taşınımı, geri kazanımı ve bertarafının planlanması: İstanbul Kadıköy ilçesi örneği
Sanayi Devrimi'nden sonra nüfusun hızlı artması ile birlikte özellikle çevresel problemlerde artış yaşanmıştır. 1999 depremi sonrası binaların yenilenmesi ve sağlamlaştırılması ön plana çıkmıştır. Günümüzde nüfusun kentlerde yoğunluğunun giderek artması nedeniyle lokomotif sektör olarak bilinen inşaat sektörünün etkinliği daha çok hissedilmektedir. Yaşam kalitesini yükseltmek ve daha dayanıklı konut yapma ihtiyacı nedeniyle riskli binalarda başlayan kentsel dönüşüm süreci ile birlikte bazı problemler oluşmaya başlamıştır. Ülkemizde özellikle "kentsel yenileme" olarak kendini gösteren bu kentsel dönüşüm sürecinde riskli binaların yıkılıp yerine yeni yapılar inşa edilmeye başlanmıştır. Çok katlı yapıların kentsel dönüşüm süreci ile sayılarının artması ısı adasi gibi bazı çevresel problemleri de gündeme getirmiştir. Hava kirliliği oluşumunu tetikleyen bir diğer etmen olan kanserojen içerikli asbest ise özellikle 2010 öncesi yapılan eski binalarda kullanıldığından yıkım sürecinde gerekli önlemler alınmadığında bölge halkı için ciddi sağlık tehdidi oluşturmaktadır. Binaları yıkıp yeniden yapma sürecinde oluşan inşaat ve yıkıntı atıklarından kaynaklı havaya karışan partiküler maddeler de insan sağlığını tehdit etmektedir. Yine kentsel dönüşüm süreci ile gürültü kirliliğinin dönüşümün yoğun olarak yaşandığı bölgelerde artması çeşitli psikolojik rahatsızlıkların da artmasına sebep olmaktadır. Özellikle İstanbul'da yoğun bir şekilde gerçekleştirilen bu kentsel dönüşüm süreci nedeniyle çevre kirliliği önemli ölçüde artmıştır. Alınan önlemlerin yetersizliği ve bu konuda yeterli kamu bilincinin sağlanamaması da bu problemlerin devam etmesine neden olmaktadır. İnşaat ve yıkıntı atıklarının geri kazanılmasının ülkemizde yeterince gerçekleştirilememesi, hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları kamyonlarının ilgili depolama alanlarına taşınımını yoğunlaştırmıştır. Trafik yükünü önemli derecede artmasına neden olan bu durum ile özellikle metropol kentlerde ciddi sorunlar yaşanmaktadır. Bu kamyonların ilgili alanlara taşınması sürecinde özellikle metropol kentlerde uzun zaman dilimi harcanması gerektiğinden bazı hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atıkları kamyon şoförleri kent merkezinde belediyenin izin vermediği bölgelere inşaat ve yıkıntı atıklarının dökümünü gerçekleştirmektedir. Bu durum da arazi kirlenmesi ve görüntü kirliliğinin yaşanmasına neden olduğu gibi yağmur vb. etmenler ile bu atıkların içindeki maddelerin yeraltısuyuna karışarak bu kaynaklarda kirliliğe neden olabilmektedir. Mevcut literatürde ağırlıklı olarak inşaat ve yıkıntı atıklarının yönetimi ile kullanılan betonun agrega olarak geri kazandırılması gibi konular yer almaktadır. İnşaat ve yıkıntı atıklarının azaltılması, bu atıkların geri dönüşümünü sağlayabilme ve çevresel sorunları azaltmak için gerekli yasal düzenlemelerin yapılması, sürdürülebilir kent yaratmada önemli bir yere sahiptir. Uluslararası literatürde önemli oranda inşaat atıklarını geri dönüştüren ülkeler bulunmaktadır. Ülkemizde ise henüz bu tür atıklardan belirli bir oranda geri kazanımı konusunda mevcut yasal zorunluluk ve yeterli geri kazanım tesisi bulunmamaktadır. Tezde, inşaat ve yıkıntı atıklarının özellikle çevresel problemleri, geri kazanımın ekonomik boyutu ve bu atıkların taşınmasındaki problemlerin en aza indirilmesi için bir yöntem geliştirilmesi konularında literature önemli bir katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın özgün değeri, coğrafi bilgi sistemleri ile yapılacak kentsel dönüşüm kaynaklı çevresel kirlilik haritalandırması konusunda ulusal ve uluslararası ölçekte literature katkıda bulunmasıdır.
Hava kirliliğinin makine öğrenmesi yöntemleriyle tahmini
Hava kirliliği, insanlar için dünya çapında bir risk olarak kabul edilmektedir. Uzun süre yüksek düzeyde ozon kirleticisine maruz kalmak bronşit, amfizem, astım vb. gibi kronik solunum yolu hastalıklarına yol açabilir. İnsan vücudu üzerindeki etkisine ek olarak, yüksek düzeyde ozon, mahsullerin fotosentez verimliliğini etkileyerek mahsul veriminin azalmasına da neden olur. Buna ek olarak, kentsel alanlarda hava kalitesini bozan kilit kirleticilerden biri olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle hava kalitesinin önceden tahmin edilmesi insanları hava kirliliği konusunda uyarmak ve kontrol etmekte önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışmada Bursa ilindeki Bursa Uludağ Üniversitesi ve Kültürpark istasyonları için saatlik ozon hava kirleticisinin konsantrasyon değerleri makine öğrenmesi algoritmalarıyla tahmin edilmiştir. Veriler Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağı sitesinden elde edilmiştir. Tahminleme modeli kurulurken kirletici ve meteorolojik veriler (hava sıcaklığı, rüzgar hızı, bağıl nem ve hava basıncı) kullanılmıştır. Kullanılan makine öğrenmesi regresyon algoritmaları; rastgele orman, karar ağacı, destek vektör, k-en yakın komşu ve çok katmanlı algılayıcı regresyonudur. Regresyon algoritmalarının başarı değerleri Kök Ortalama Kare Hatası, Ortalama Kare Hata, Ortalama Mutlak Hata, Ortalama Mutlak Yüzde Hata ve Açıklayıcılık Katsayısı ile kıyaslanarak sonuçlar değerlendirilmiştir. İki istasyon için rastgele orman regresyon algoritmasının ozon konsantrasyonlarının tahmininde diğer algoritmalardan daha iyi sonuçlar verdiği görülmüştür.
Eskişehir atmosferindeki pm2.5 parçacıklarının kimyasal karakterizasyonu ve kaynaklarının belirlenmesi
Tez çalışması kapsamında 2013 ve 2014 yıllarında Eskişehir Anadolu Üniversitesi İki Eylül Kampüsünde gerçekleştirilen atmosferik örneklemeler ile ince partiküllerdeki atmosferik kirletici bileşenlerin derişimleri belirlenmiştir. İnce partiküllerde 48 adet element ve 7 anyonun, 16 çok halkalı aromatik hidrokarbon bileşiğinin (PAH'lar), 25 n-alkan bileşiğinin, karboksilik asitler, levoglukosan ve bunların yanında partikül faz organik ve elementel karbonun derişimleri belirlenmiştir. Elde edilen veri seti istatistiksel yöntemlerle değerlendirilmiş, kirletici bileşenlerin meteorolojik parametrelerle ilişkisi incelenmiştir. Veri setine Pozitif matris faktorizasyonu (PMF) modeli uygulanarak birincil partiküllerin kaynaklarının toplam aerosol üzerindeki katkıları sayısal olarak hesaplanmıştır. Öte yandan Organik karbon ve elementel karbon derişimleri kullanılarak toplam aerosolün ikincil kısmı varsayımsal olarak belirlenmiştir. Elde edilen veriler sonucunda genel olarak kış mevsiminde ısınmaya bağlı olarak partikül madde, PAH, n-alkan, organik karbon, elementel karbon ve anyon derişimlerinde artış gözlemlenmiştir. Benzer şekilde antropojenik kaynaklı metal derişimleri de kış aylarında artış göstermiştir. Çalışmanın gerçekleştirildiği noktada organik ince partiküllerin en önemli kaynağının %26'lık bir payla evsel ısınma olduğu, bunu sırasıyla yer tozu, ikincil organik partiküller ve endüstri emisyonlarının takip ettiği yapılan pozitif matris faktorizasyonu analiziyle belirlenmiştir. EK izleyici yaklaşımı ile PM2.5 kütlesine ikincil organik karbon katkısı belirlenmiş ve ince mod aerosolün yaklaşık %11'inin ikincil olduğu hesaplanmıştır.
Enerji tüketimi ve çevre kirliliğinin ekonomik büyüme üzerine etkileri: Türkiye üzerine ampirik bir uygulama
Dünyada söz konusu olan çevre kirliliği küresel boyutta etkisini göstermeye başlamıştır. Bu etkilerin en önemlilerinden biri olan küresel ısınma tüm dünyayı olumsuz bir şekilde etkisi altına almıştır. Bu durum hayvan nesillerinin tükenmesine, okyanusların kirlenmesine, hava kirliliğine ve aşırı sıcaklara sebebiyet vermektedir. Ayrıca dengesi bozulmuş ekosistemin toparlanması ve dünyanın yeniden nefes alması için uluslararası kuruluşlar belli standartlarda iyileştirme çalışmaları yapmaktadırlar. Bu iyileştirmeler gerek özel sektör gerek ülkeler için külfetli bir durum ortaya çıkarmaktadır. Bu konuda verilebilecek en güzel örneklerden birisi karbon salınımını azaltmak için üretim firmalarına uygulanan bazı iyileştirici standartlardır. Bunun yanı sıra ülkelere üretim de standartlar verilirken bazı şartlar öne sürülmektedir. Bu ve benzeri durumların tamamı ekonomik büyümeye yön veren olgular haline gelmeye başlamıştır. Ekonomi bir devletin en temel yapı taşlarından birisi olduğu için, ekonominin kötü yönde etkilenmesi uluslararası ticareti, üretim standartlarını bozmaktadır. Araştırmanın problemi genel hatlarıyla enerji tüketimi giderek artan dünyada çevre sorunlarının göz ardı edilmeden sağlıklı bir ekonomik büyüme modeline entegre edilmesidir. Türkiye kapitalizmin etkisinde kalan dünyada işgücünün ucuz olduğu yatırımcıların iştahını kabartan bir ülke konumuna dönüşmektedir. Bu durum ülkenin doğal tabiatını bozmaya ve küresel çapta yaşanan olumsuz çevre kirlilikleriyle daha fazla ilgileneceği gerçeğini bizlere göstermektedir. Gitgide daha büyük bir yatırım bölgesi haline gelen Türkiye'nin çevre kirliliği ve beraberinde getirdiği sorunlara karşı ne gibi önlemler alacağına ilişkin problemler oluşmaktadır. Çevre kirliliğini minimize ederken, yatırımcılara ağır yaptırımlar yüklemeden belli sübvansiyonlarla ekonomik büyüme gerçekleştirilebilir. Ama bu durumun yatırımcıya, gelecek nesillere ve en önemlisi Türkiye'ye zarar vermemesi ve yeşil ekonomik büyüme modelini kapsamış olması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Ekolojik Ayak İzi, Ekonomik Büyüme, Enerji Tüketimi, Hava Kirliliği, Karbon Salınımı, Su Kirliliği, Toprak Kirliliği
Çanakkale kent merkezinde atmosfer olayları ve hava kalitesi ilişkisi
19.yüzyılın ortalarında başlayan ve hızla tüm dünyaya yayılan sanayileşme, beraberinde hızlı kentleşmeye neden olmuş, bu da bazı çevresel sorunlara yol açmıştır. Bu sorunlar içinde hava kirliliği sorunu ilk sıralarda yer alır. Bu çalışmanın amacı; Çanakkale kentinde 1991 (Ocak)-2008 (Mart) yılları arasındaki hava kalitesinin zamansal değişimini incelemek, Çanakkale kentinde hava kalitesi özelliklerinin son durumunu belirlemek ve hava kalitesi ile iklim elemanlarından sıcaklık, basınç, rüzgar arasındaki ilişkiyi ortaya koymaktır. Elde edilen sonuçlar şu şekildedir:1. 1991 (Ocak)-2008 (Mart) döneminde aylara göre hava kirliliği düzeyleri karşılaştırıldığında en yüksek değerlerin Aralık, Ocak ve Şubat aylarında olduğu belirlendi.2. 1991 (Ocak)-2008 (Mart) döneminde SO2 miktarında azalma, PM miktarında bir artış eğilimi olduğu belirlendi.3. 1991 (Ocak)-2008 (Mart) arasındaki yakma dönemleri incelendiğinde SO2 için, Kısa Vadeli Sınır Değerin (400 ?g m-3) en fazla aşıldığı dönemin 1991-1992 yakma dönemi olduğu görüldü.4. SO2 için Kısa Vadeli Sınır Değeri geçen gün sayısında bir azalma olurken, PM değerlerinin Kısa Vadeli Sınır Değeri (300 ?g m-3) hiçbir zaman geçmediği belirlendi.5. Sıcaklık ve rüzgar hızındaki artışın kirletici miktarlarını azalttığı, basınçtaki artışın ise kirletici miktarlarını arttırdığı belirlendi.Kirleticiler ile basınç, rüzgar, sıcaklık verileri arasında yapılan istatistiki analiz sonucunun 0.01 düzeyinde anlamlı çıkması, Çanakkale'de hava kalitesinin belirlenmesinde, hava durumu ve bundan hareketle iklim elemanlarının (basınç, rüzgar, sıcaklık) temel belirleyici etken olduğunu göstermektedir. Çanakkale'de hava kirliliğine yol açan en önemli faktörün ısınma amaçlı kullanılan yakıtlar olduğu düşünülmektedir.
Lise 1. sınıf öğrencilerinin algılarına göre coğrafya dersi öğrenme-öğretme süreci açısından çan'daki hava kirliliğinin incelenmesi
Çan Çanakkale'nin ilçeleri içerisinde en hızlı gelişenlerinden birisi olmuştur. Kurulan seramik fabrikaları, kömür işletmeleri ve son olarak da termik santral bu bölge ve çevresini kısa zamanda cazip hale getirmiş, Çan göç alan bir yer haline gelmiştir. Bu durum öngörülemeyen bazı sorunları da beraber getirmiştir. Bunların en önemlilerinden biri de hava kirliliği sorunu olmuştur. Yerleşim yerinin jeomorfolojik özellikleri de bu sonucun ortaya çıkmasında önemli bir etken olmuştur. Çan yerleşim yeri olarak çukur bir alanda (senklinal), bir akarsu vadisinin (Kocabaş Çayı) kenarında kurulmuştur. Bu durum bölgenin hızla nüfuslanmasıyla birlikte kalori değeri düşük olan Çan linyit kömürünün de kullanılmasıyla birlikte hava kirliliğini arttıran bir sonuç doğurmuştur.Çevresel etmenlerin eğitim öğretim üzerinde doğrudan ya da dolaylı yoldan etkili olabileceği kabul edilmesi gereken bir gerçektir. Günümüzde bazı şehirlerin en önemli çevre sorunları arasında hava kirliliği yer almaktadır. Bu çalışmada Lise 1. sınıf coğrafya dersi öğrenme-öğretme sürecinde öğrenci algılarına göre Çan'daki hava kirliliği incelenmiştir. Bu amaçla Çan'da bulunan ortaöğretim kurumlarında eğitim gören 385 öğrenciye anket uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara dayanarak coğrafya dersi öğrenme-öğretme sürecinde hava kirliliği ile ilgili yorumlamalara gidilmiştir. Başlıca sonuç; öğrencilerin coğrafya dersi öğrenme-öğretme sürecinde hava kirliliğini doğrudan olumsuz bir etken olarak görmemeleridir. Öğrenciler -genel olarak- başarısızlık durumunda mazeret olarak hava kirliliğine sığınmamakta sorumluluğun tamamen ya da çoğunlukla kendilerine ait olduklarını düşünmektedirler. Bu durum istenilen bir sonuç olarak görülebilir. Ancak hava kirliliğinin etkilerinin daha derinlemesine, somut ve gerçekçi öğretilmesi gerektiği anlaşılmıştır. Okullara ve öğrencilere göre verilen cevaplar arasında oldukça yüksek farklılıklar görülmüştür. Ulaşılan sonuçlara son bölümde yer verilmiştir.
18 Mart Çan Termik Santrali'nin yakın çevresinde yarattığı kükürtdioksit kirliliğinin değerlendirilmesi
Bu çalışma kapsamında, termik santraller hakkında bilgi verilmiş ve 18 Mart Çan Termik Santrali'nin yarattığı hava kirliliği, özellikle kükürt dioksit kirliliği değerlendirilmiştir.Termik santrallerden kaynaklanan en önemli hava kirleticilerden biri kükürt dioksittir ve genellikle kükürt içeriği yüksek linyit kullanımından kaynaklanır. Çan civarından elde edilen linyit kömürü de yüksek kükürt içeriğine sahiptir ve bu kaynağın değerlendirilmesi amacıyla termik santral inşa edilmiştir.18 Mart Çan Termik Santrali'nden kaynaklanan SO2 kirleticisinin yakın yerleşimlerde oluşturacağı konsantrasyonların belirlenmesi amacıyla ISC?ST3 modeli kullanılmıştır. ISC?ST3 modeli, değişik şartlar altında çalıştırılmış ve oluşabilecek olumsuz durumlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Baca yüksekliği, bacanın inşa şekli, bölgenin topoğrafyası, rüzgâr hızı, gaz sıcaklığı gibi parametrelerin, hesaplanan SO2 konsantrasyonu üzerinde önemli etkiye sahip oldukları görülmüştür.Rüzgar hızının 4,1 m/s olduğu durumda yer seviyesi SO2 konsantrasyonları sırasıyla Durali'de 68 µg/m³, Yayaköy'de 96 µg/m³ ve Kulfaköy'de 84 µg/m³ olarak hesaplanmıştır. Santral çevresindeki en büyük yerleşim yeri olan Çan, rüzgârın batıdan esmesi durumunda etki altında kalabilmektedir. Rüzgârın diğer yönlerden esmesi, Çan üzerinde santral kaynaklı kirlenme oluşmasını engellemektedir. Bölgede hâkim rüzgâr yönünün kuzeyli rüzgârlar olması, Çan'da yaşanan hava kirliliği probleminin başka kaynaklardan meydana gelen salınımlar nedeniyle olduğunu düşündürmektedir.Anahtar sözcükler: Termik santral, kükürt dioksit, hava kirliliği, linyit kömürü
Bursa ili iç ve dış ortam havasında organoklorlu pestisit (OCP) seviyelerinin değerlendirilmesi
Bu çalışmada, iç ve dış ortam hava örnekleri Aralık 2019 ve Şubat 2020 ayları arasında, Bursa ili'nin 15 farklı noktasındaki mekanlardan pasif hava örnekleyici (PHÖ) kullanılarak Organoklorlu Pestisitlerin (OCP'lerin) seviyeleri değerlendirilmeye çalışılmıştır. 15 farklı noktadan iç ortam hava örnekleri alınırken bu noktalardan 6 tanesinden de aynı örnekleme zamanında dış ortam hava örnekleri alınmıştır. Örneklemenin yapıldığı bölgeler Bursa'nın Yıldırım, Kestel, Mudanya, Nilüfer ve Osmangazi ilçelerindedir. İç ortam havasında ölçülen toplam 10 OCP (∑10OCP) konsantrasyonları için minimum değer 93,39 pg/m3 ile Yıldırım ilçesinde Bursa Modern evinde (8.), maksimum değer 887,10 pg/m3 ile Yıldırım ilçesinde Vişne caddesindeki tekstil atölyesinde (5.) tespit edilmiştir. Değerinin yüksek olmasının sebebi bölgenin sanayi olması olduğu belirlenmiştir. Dış ortam havasında ölçülen Σ10OCP konsantrasyonları için minimum değer 130,6 pg/m3 ile Nilüfer ilçesinde Yüzüncüyıl Mahallesinde yer alan referans noktalardan biri olan ev (13.) iken; maksimum değer 888,8 pg/m3 ile Yıldırım ilçesinde Esenevler Mahallesindeki eve (6.) aittir. Bu durum, bölgelerde daha önce pestisitlerin kullanıldığı ve hava ortamında hala etkilerinin gözlenebileceğini ortaya koymaktadır. Yüksek konsantrasyonun alanda kirleticinin varlığına ek nedenlerinden biri de örnekleme döneminde binanın dış bölümünde yapılan boyama çalışmasıdır. İç ve dış ortam OCP konsantrasyonlarının oranları (İ/D) hesaplanmış ve kirleticilerin çoğunlukla iç ortamdan kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Tanı oranları kullanılarak da Bursa'da lindan kullanımının hala devam ettiği belirlenmiştir. PHÖ kullanarak elde edilen OCP'lerin konsantrasyon değerleri kullanarak yetişkin insanlarda ve çocuklarda oluşabilecek kanser riski değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre hem iç hem de dış ortam için yetişkin insanlarda ve çocuklarda solunum yoluyla oluşan OCP'ye ait kanser riskinin yüksek seviyelerde olduğu tespit edilmiştir.
Kütahya'da hava kirliliğinin azaltılmasına yönelik çözüm önerileri ve matematiksel modelleme
KÜTAHYA'DA HAVA KİRLİLİĞİNİN AZALTILMASINA YÖNELİK ÇÖZÜM ÖNERİLERİ VE MATEMATİKSEL MODELLEME Oğuzhan Erbaş Makina MühendisIiği,Yüksek Lisans Tezi,2001 Tez Danışmanı: Doç.Dr.Ramazan KÖSE ÖZET Kütahya, son yıllarda önemli bir hava kirliliği tehlikesi ile karşı karşıyadır. Kütahya'da, hava kirliliği, insan ve çevre sağlığını tehdit eden önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu sorunun bir kısmı, Kütahya'nın coğrafık ve meteorolojik koşullan ile bu koşullara uygun olmayan yerleşim durumu gibi değiştiremeyeceğimiz faktörlere, bir kısmı ise; özellikle merkezdeki aşın trafik ve konutlarda kullanılan yakıt özellikleri ile yakma sistemleri gibi optimize edilebilecek faktörlere bağlıdır. Bu çalışmada; hava kirliliğine etki eden faktörlerin tespiti ve azaltılmasına yönelik önlemlerin belirlenmesi amacıyla, şehrin iklim ve topografık özellikleri, kullanılan yakıt ve yakma teknikleri incelenmiş, meteorolojik özellikler ile emisyonlar arasındaki ilişkilerin. SPPS (İstatistiksel Paket Program) yardımıyla regrasyon analizleri, bölgeler bazında yapılmış ve matematiksel modelleri kurulmuştur. Modellerden elde edilen sonuçların yapılan ölçümlere çok yakın olduğu görülmüştür. Bazı noktalarda ki aşırı sapmaların, meteorolojik verilerin tek bir istasyondan alınıyor olmasından ve ölçüm hatalarından kaynaklanabileceği sonucuna varılmıştır. Kütahya'da kullanılan yakıt ve yakma sistemleri ile bina özellikleri üzerine anketler yapılmış, şehir merkezinde bulunan bazı kamu binalarının yakma sistemleri ile baca gazı ölçüm sonuçları değerlendirilmiş ve öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kütahya, Hava Kirliliği, Meteorolojik Parametreler, Regrasyon Analizi, Yakıt ve Yakma Teknikleri, Hava Kalitesi Ölçümleri
Kütahya ili hava kirliliğinin koyunların bazı kan parametreleri üzerine etkisi
IV KÜTAHYA'DA HAVA KİRLİLİĞİNİN KOYUNLARIN BAZI KAN PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİLERİ İlker Özcan Ertürk Biyoloji Bölümü, Yüksek Lisans Tezi, 2002 Tez Danışmanı : Doç. Dr. Hayri DAYIOĞLU ÖZET Bu çalışmada iki farklı bölgede bulunan yaş, ırk ve yetiştirme Özellikleri benzer olan dağlıç ırkı koyunların kan özellikleri karşılaştırılmıştır. Yoğun kirlilik bölgesinde yetiştirilen koyunların lökosit, lenfosit değerleri çok önemli ölçüde yüksek bulunurken (P < 0.01) eritrosit ve hemoglobin miktar ve indekslerinde istatistik önem sınırına ulaşmayan fakat % 8 ile % 79' lara varan düşük değerler tespit edilmiştir. Çevre kirliliğinin koyunların kan kimyasında önemli ve olumsuz değişimlere sebep olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Eritrosit İndeksleri, Hava Kirliliği, Hemoglobin, Koyunlar, Lenfosit Lökosit.
Göğüs hastalıkları acil başvurularının hava kirliliği ile ilişkisinin değerlendirilmesi
Giriş: Hava kirliliği akciğerde ve akciğer aracılığı ile sistemik dolaşıma ulaşarak solunum fonksiyonlarında azalmaya, solunum yolu enfeksiyonlarına, astım ve KOAH gelişimine ve alevlenmelerin artışına sebep olur. Literatürde Ankara ilinde hava kirliliği ile alt solunum yolu acil servis başvurularını gösteren çalışma mevcut değildir. Bu çalışma, acil servisine başvuran göğüs hastalıkları hastalarının başvuru oranlarının (astım ve KOAH yanında pnömoni, bronşektazi, interstisyel akciğer hastalıkları ve pulmoner tromboemboli) hava kirliliği ile ilişkisinin gösterilmesi amaçlanmıştır. Gereç-Yöntem: Araştırma, Ağustos 2018 ve Şubat 2019 tarihleri Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi acil servisine Göğüs Hastalıkları konsültasyonu sonucunda primer pulmoner patoloji düşünülen hasta başvuruları alınmıştır. Araştırmaya 302 hasta dahil edildi. Araştırmada hava kirliliği indikatörleri olarak SO2, PM10 ve PM2,5 seçilmiştir. İndikatörlere ilişkin günlük veriler, T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Hava Kalitesi İzleme İstasyonları Web Sitesi'nden alındı. Araştırmada hastaların demografik özellikleri, acil servise başvuru semptomları ve başvuru tanıları, arter kan gazı (pH, pCO2, pO2, sO2), tam kan sayımı (Hemoglobin ve beyaz küre), CRP ve prokalsitonin düzeyleri incelendi. Bulgular: Göğüs hastalıkları acil başvurusunda hastaların %11,6'sı astım, %33,1'i KOAH, %13,9'u PTE, %44,7'si pnömoni, %11,2'si bronşektazi, %4'ü interstisyel AH, %2'si akciğer kanseri ve %44,7'si obstrüktif AH tanılı idi. Hastalarının %87,7'sinde öksürük, %40,4'ünde balgam, %64,9'unda nefes darlığı, %37,4'ünde göğüs ağrısı, %6'sında hemoptizi ve %27,8'inde diğer semptomlar ile başvuru yaptıkları saptandı. Acil servisine başvuruda Aralık ayında hava kirletici parametrelerinden SO2, PM10 düzeylerinin en yüksek değerde olduğu saptandı. Astım, KOAH, pnömoni ve obstrüktif akciğer hastalıkları olanlarda olmayanlara kıyasla hava kirliliği parametresi/parametreleri anlamlı olarak daha yüksek saptandı (p<0,05). Öksürük, balgam, nefes darlığı, göğüs ağrısı olanlarda olmayanlara kıyasla hava kirliliği parametresi/parametreleri anlamlı olarak daha yüksek saptandı (p<0,05). RDW ve prokalsitonin düzeyleri ile hava kirliliği parametresi/parametreleri arasında pozitif korelasyon saptandı (p<0,05). Sonuçlar: Hava kirliliği düzeyi arttıkça acil servise göğüs hastalıkları nedeniyle olan başvuru sayı artmakta ve bu özellikle SO2, PM10 ve PM2,5 düzeyi artışı ile korelasyon göstermektedir. Hava kirliliğine bağlı tetikleyici faktörlerin göğüs hastalıkları nedeniyle başvuran hastalarda semptomları tetiklediği ve KOAH, astım ve pnömoni riskini artmasında önemli bir faktör olduğu belirlendi. Anahtar kelimeler: Hava kirliliği, KOAH, Pnömoni, SO2, PM10, PM2,5
Kentsel ortam partikül madde kirliliği üzerinde, deniz aerosolü etkisinin araştırılması: İstanbul örneği
Nisan 2011-Ekim 2011 tarihleri arasında yapılan bu çalışmada, İstanbul'un her iki yakasında kıyı ve iç bölgelerde, atmosferik aerosollerdeki deniz aerosolü etkisi belirlenmeye çalışılmıştır. Bir aylık periyotlarla ASTM-G140 Wet Candle (Islak Fitil) yöntemiyle toplanan aerosol örneklerinde iyon ve iz element konsantrasyonları incelenmiştir. İstanbul'un farklı bölgelerinde Nisan-Ekim 2011 periyodunda, çalışılan istasyonlarda üretilen veriler karşılaştırılarak aralarındaki benzerlik ve farklılıklar belirlenmiştir. Çalışma kapsamında, Avrupa yakasında Rumeli Feneri, İstinye Emirgan Korusu, YTÜ Yıldız, YTÜ Maslak, YTÜ Davutpaşa, Fenertepe, Koç Üniversitesi, Avcılar, Silivri, Yenikapı, Şirinevler, Bakırköy, Kabataş, Sarıyer ve Levent olmak üzere 15 noktada; Asya yakasında Kadıköy, Bostancı, Maltepe ve Büyük Çamlıca Belediye Tesisleri olmak üzere 4 noktada örneklemeler yapılmıştır. İyon analizleri F-, Cl-, NO-2, Br-, NO-3, SO4-2, PO4-2, Li+, Na+, NH+4, K+, Mg+2, Ca+2 IC cihazı ile ve iz element Al, Fe, Ca, Zn, Co, Pb, Ca, Ni, Fe, Mn, Cr, V, Cu, Al ve B ICP cihazlarıyla yapılmıştır. İç bölge istasyonlarında toplanan aerosol örneklerinde endüstri ve trafik etkisi görülmüştür. Çalışma periyodunda kıyı bölgesi istasyonlarında rüzgar yönü denizden aerosol taşınımına kısmen negatif yönde etkili olmuşsa da, doğal kaynak etkisi gözlemlenmiştir.Marmara denizi, Karadeniz ve İstanbul Boğazı'ndan gelen aerosol taşınımına ilişkin yapılan çalışmada herbir denizi temsil eden istayonların ortalama akı değerleri bulunmuştur. Deniz aerosolünü temsil eden Na+ ve Cl- akıları Marmara Denizi için 34,9±26,2 mg/m2.gün ve 42,5±43,4 mg/m2.gün; Karadeniz için 109,8±59,8 mg/m2.gün ve 77,6±98,5 mg/m2.gün; İstanbul Boğazı için 94,7±94,5 mg/m2.gün ve 67,4±56,8 mg/m2.gün olarak bulunmuştur. Deniz aerosolü oluşumuna ilişkin kıyı örneklemeleri yapılırken; karasal bölgelere taşınım için örneklemeler iç bölgelerdeki istasyonlarda yapılmıştır. İç bölgelerde ortalama Na+ ve Cl- akıları en az İstanbul Boğazı'na 3,3 km uzaklıktaki Levent'te 14,8±16,8 mg/m2.gün ve 14,4±16,2 mg/m2.gün; 3,5 km uzaklıktaki YTÜ Maslak Kampüsü'nde 24,9±16 mg/m2.gün ve 21,7±12,7 mg/m2.gün olarak hesaplanmıştır. Bu parametre akılarının kaynak belirlenmesine ilişkin zenginleşme faktör analizleri (EF) yapılmıştır. Denizsel zenginleşme (EF)d analizleri neticesinde İstanbul'un kıyı hattı boyunca (Marmara, Karadeniz, İstanbul Boğazı) deniz yüzeylerinden etkilenen kıyı bölgesi değerlerine yakın Na+ ve Cl- akıları hesaplanmıştır. EFd değerleri deniz aerosolünü temsil eden iyonlardan Cl- için kıyı istasyonları boyunca yaklaşık 1 olarak hesaplanmıştır. Özellikle yaz döneminde bu bölgelerde ve iç bölgelerde denizsel bir zenginleşme kaydedilmiştir. Ayrıca çalışma periyodu boyunca endüstriyel faaliyetlerin daha yoğun olduğu istasyonlarda krom, kurşun, nikel, çinko, kadmiyum bakımından zenginleşmeler gözlemlenirken; alüminyum, demir ve magnezyum benzeri parametre akı değerlerinin ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde doğal kaynaklardan zenginleşerek İstanbul iline ulaştıkları belirlenmiştir. Bu sonuçlar istasyonlardaki lokal kaynakların etkisi ve Asal Bileşen Analizi (PCA) sonuçlarına uyumla açıklanmıştır.Örneklemelerle elde edilen bulgular, HYSPLIT modeli uzun mesafeli taşınım sonuçları ile karşılaştırılmıştır. Uzun mesafeli taşınıma ilişkin, örnekleme periyodu dahilinde, Türkiye üzerine 16 Nisan'da Mısır'dan ve 29 Eylül'de Ürdün'den toz taşınımı olduğu görülmüştür. Bu taşınımlara ait uydu haritaları NASA'nın Earth Observatory internet sitesinde yayınlanmaktadır. Sözkonusu taşınımların örneklemeler üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla, aynı tarihlerde HYSPLIT ile 500, 750 ve 1500 m yükseklikte 24 saatlik geri yörünge modelleri çalıştırılmıştır. Model çıktılarına göre, her iki durumun gerçekleştiği zamanlarda İstanbul üzerine gelen hava kütlelerinin Karadeniz üzerinden ulaştığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla, bu iki olayın etkili dönemde örneklenen aerosollerin bileşimleri; aerosol kaynaklarının yerel olarak deniz, antropojenik ve toprak kaynaklı olduğu kanaatine varılmıştır.Aerosol bileşenlerinin (iyon ve iz element) istatistik değerlendirmeleri incelendiğinde ise, denizin nispeten stabil bir emisyon kaynağı olduğu, dolayısıyla bu kaynağın daha baskın olduğu, akı değerlerinin dar bir aralıkta değişim gösterdikleri belirlenmiştir. Antropojenik kaynakların etkili olduğu yerlerde ise daha geniş değişim aralığı gözlemlenmiştir.
İstanbul atmosferinde poliklorlu bifenil (PCB) konsantrasyonlarının belirlenmesi
Poliklorlu Bifeniller (PCBler); özellikle 1930?lardan 1970?lere kadar kompleks karışımlar olarak üretilmiş, fiziksel ve kimyasal özellikleri dolayısıyla endüstriyel uygulamalarda geniş yelpazede kullanılmıştır. Günümüzde de PCBlerin, genellikle PCB içeren materyallerin kullanılması, evsel ve endüstriyel yakma, su/hava, toprak/hava arakesitlerinde meydana gelen kütle transferi, atık depolanmış alanlardan, çamur kurutma yataklarından, çöp depolama sahalarından meydana gelen buharlaşmalardan atmosfere salınımı gerçekleşmektedir. Atmosferde PCB kirliliği, PCBlerin küresel olarak hava şartlarında uzun süreler boyunca taşınımından kaynaklanmaktadır. Doğada hiç bulunmayan dolayısıyla çevrimi olamayan ya da çok yavaş olan yapay maddelerinüretilmesi, kullanılması ve atık olarak doğaya verilmesi sonucunda, bu maddeler bırakılan bölgede sürekli olarak birikmektedir. Diğer maddelere kolayca bağlanıp atmosfer yoluyla veya suyla taşınabilmekte ve değişik ekosistemlerietkileyebilmektedirler.PCBler; çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri ve kalıcı olmaları nedeniyle geçmişten günümüze geniş bir araştırma konusu olmuştur. Bazı araştırmacılar bunların kaynaklarını tespit etmeye çalışırlarken bazıları atmosferik konsantrasyon seviyelerini, gaz/partikül dağılımlarını ve meteorolojik parametrelerle olan ilişkilerini tespit etmeye çalışmışlardır. Bütün bu çalışmalara rağmen ülkemizde PCBlerle ilgili sınırlı sayıda çalışma olup İstanbul atmosferinde daha önce böyle bir çalışma gerçekleştirilmemiştir.Bu çalışmada Yıldız Teknik Üniversitesi (YTÜ) Davutpaşa ve Beşiktaş Kampüsü ile Fenertepe?de PCB türlerinin atmosferik konsantrasyonları ölçülmüş, gaz/partikül xivdağılımları ve baskın olan homolog gruplar belirlenmiştir. Elde edilen konsantrasyonlar meteorolojik parametrelerle ilişkilendirilerek örnekleme noktalarında PCB kirliliğine sebep olacak muhtemel kaynaklar belirlenmeye çalışılmıştır.Davutpaşa örnekleme noktasında PCB türlerinin toplamının (?PCB?lerin) ortalama partikül faz konsantrasyonu 84,05±5,16 pg/m3 olarak ölçülmüş olup gaz faz için bu değer 889,1±112,25 pg/m3?tür. Beşiktaş örnekleme noktasında ise PCB türlerinin toplamının (?PCB?lerin) ortalama partikül faz konsantrasyonu 74,81±4,96 pg/m3gazfaz konsantrasyonu için bu değer 559,83±53,62 pg/m3olarak belirlenmiştir. Yarı kırsal alan olan Fenertepe?de de PCB türlerinin toplamının (?PCB?lerin) ortalama partikül faz konsantrasyonu 15,20±1,68 pg/m3gaz faz konsantrasyonu ise 57,48±5,72 pg/m3ölçülmüştür.Elde edilen konsantrasyon sonuçlarına göre İkitelli Organize Sanayi Bölgesindeki döküm ve metal tesislerinin Davutpaşa hava kalitesini etkilediği ve PCB kirliliğine katkıda bulunduğu söylenebilir. Ayrıca 2012 Nisan ayında Zeytinburnu ilçesinde meydana gelen tekstil fabrikası yangını sonucunda hava hareketinin Davutpaşa örnekleme noktasına doğru gerçekleşmesi PCB konsantrasyonun aşırı derecede artmasına neden olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: PCB?ler, gaz/partikül faz, konsantrasyon, Davutpaşa, Beşiktaş, Fenertepe
İç ortam hava kalitesi ve sağlıklı çevre bağlamında binalarda doğal havalandırma stratejileri
Son yıllarda hızla artan enerji ve doğal kaynak tüketimi çevresel, ekonomik ve sosyal açılardan küresel ölçekte dünyayı etkilemektedir. Bu durumda dünyada enerji ve doğal kaynak tüketiminin büyük bir bölümünü oluşturan binalar için çevre dostu stratejiler belirlenmelidir. Aynı zamanda bu stratejiler, insanoğlunun sağlıklı ve rahat bir düzeyde yaşamını sürdürmesini sağlayacak niteliklere sahip olmalıdır. Bu stratejiler arasında iç ortam hava kalitesi, kapalı mekanlarda kullanıcı konforu ve insan sağlığı, doğal havalandırma önemli bir yer tutmaktadır. Bu çalışmada, bu üç kavramla ilgili literatür araştırması yer almakta olup, Ankara'da bir ofis binasında yapılan alan çalışmasını içermektedir. Yapılan alan çalışmasıyla iç ortam hava kalitesinin kullanıcı memnuniyeti üzerindeki etkisini görmek için anket, iç ortam hava kalitesi ölçümleri ve ofis binasının doğal havalandırma potansiyelini ortaya koyan simülasyonlar yapılmıştır. Bu veriler ışığında ofis binası için doğal havalandırmaya yönelik tasarımsal önerilerde bulunulmuş olup, simülasyonlarla desteklenmiştir. Sonuç bölümü ise, yapılan literatür taraması verileriyle alan çalışmalarının yorumlanmasını içermektedir. Anahtar kelimeler: İç Ortam Hava Kalitesi, Kapalı Mekanlarda Kullanıcı Konforu ve İnsan Sağlığı, Doğal Havalandırma.
Evaluation of air pollution on Duhok city road network
In this study, air pollution problem in Dohuk City is discussed in detail in order to evaluate the main factors concerning the problem, and how to control them. Data required implementing this study including two main parts. The first part of the data collected is concerning the socio-economic characteristics of the Dohuk City Society living within a geographical area including 43 traffic analysis zones. Travel data was collected using a special questionnaire form. The second part of the data compile by the author of this study is air pollution measurements using a special instrument called WSAP-D4 Gas Analyzer. Four types of hazardous gases were collected, which are Carbon Monoxide CO, Nitrogen Monoxide NO, Nitrogen Dioxide NO2, and Sulphur Dioxide SO2. Different socio-economic parameters such as, trips by private cars and taxi, trips by public transit and min bus, car-ownership four levels are considered in this study as zero, one car, two cars, and more than two cars owned levels are considered in the analysis. Step-wise Multiple Linear Regression Technique is followed in this study to correlate the socio-economic parameters with air pollution measured data as dependent parameters. Correlation of the four classes of toxic gases with the different social-economic parameters produced twenty step-wise type empirical models. It is concluded that, air pollution concentrations with the different four gases introduced in this study are going to reduce with using public transit as a cheap mode of transport, but increase with using private cars and taxi, car ownership, income level increase, and total trips number. Results for this topic revealed that, all the four gases are going to be less in concentration than average values from mid-day up to mid-night time without passing the maximum recommended levels.
Meteorolojik parametrelerin hava kirliliğine etkilerinin yapay sinir ağları modeli ile incelenmesi
Hava kirliliği özellikle büyük şehirler için kış aylarında önemli bir sorun olarak kendisini göstermektedir. Kirleticilerin atmosfere bırakılma miktarı yanında olumsuz atmosferik şartlar büyük şehirlerde hava kirliliğinin insan sağlığı için olumsuz konsantrasyon değerlerine ulaşmasına neden olmaktadır. İstanbul ilinin geçmişi göz önüne alındığında bu tür olumsuzluklar özellikle kış aylarında sıkça gözlemlenmiştir. Hava kirliliği modellemesi ile kirletici konsantrasyonların doğru bir şekilde tahmininin yapılması kirliliğin olumsuz etkilerinin azaltılmasında ya da gerekli önlemlerin alınmasında etkili olacaktır. Bu çalışmada İstanbul ili ele alınarak, hava kirliliği konularında giderek daha yaygın uygulama olanağı bulan ve başarılı sonuçlar veren Yapay Sinir Ağları (YSA) modelleri kullanılarak hava kirliliğinin çeşitli meteorolojik parametreler bazında modellenmesi ve hava kirliliğinin tahmini yapılmıştır. SO2, NOx, PM10 ve CO kirletici parametreleri için uygun modeller oluşturulmuş ve bu modeller yardımı ile meteorolojik parametrelerdeki değişimin kirletici konsantrasyonlarına olan etkileri incelenmiştir. Kullanılan meteorolojik parametreler kuru termometre sıcaklığı, deniz seviyesi basıncı, bağıl nem, bulutluluk seviyesi, hakim rüzgar yönü ve rüzgar hızıdır. Bu bağımsız parametrelerle, SO2, NOx, PM10 ve CO konsantrasyonları modellenen ve tahmin edilen hava kirliliği parametreleri olarak kullanılmıştır. Veri tabanı olarak 2003 ? 2005 yılları arasındaki veriler zaman sıralı olarak kullanılmış ve bu veri seti ile en uygun modeller oluşturulmuştur. Yeterli sayıda gizli katman nöron sayısı olmayan modellerin verileri genelleyemediği, diğer yandan fazla sayıda gizli katman nöron içeren modellerin eğitme setini ezberlediği ve genelleme yapabilme kabiliyetinin azaldığı gözlemlenmiştir. Model sonuçları incelendiğinde SO2, NOx, PM10 ve CO'in kış aylarındaki yüksek değerlerden ilkbahar ve yaz aylarına doğru düşüş eğilimi ve yine kış aylarına doğru yükseliş eğilimi YSA modeli ile oldukça iyi temsil edilebilmektedir. Herbir kirletici için en iyi model kullanılarak meteorolojik parametrelerdeki değişimin kirletici konsantrasyonu üzerindeki etkileri incelendiğinde modellerin genel olarak başarılı tahminler yapabildiği görülmüştür. Anahtar kelimeler: Hava kirliliği, yapay sinir ağları, MLP, modelleme, meteorolojik faktörler