Ahmed Hamdî-i Şirvânî'nin Makâmât-ı Harîrî Tercümesi (1. Cild) (İnceleme-metin)

Arap edebiyatı içinde nesir türlerinden biri olan "makâme" Hicri 4. (Miladi 10.) yüzyılda Bedîüzzaman Hemedânî'nin yüksek zekâ ve edebî kabiliyeti ile doğmuştur. Bu türün şekil ve muhteva özelliklerinin ana temellerini, belirgin vasıflarının inşâsını Hemedânî yapsa da bu inşâyı süslendiren, güzelleştiren en güzel ürünlerini vermekle yerleşik bir tür haline gelmesini, birçok coğrafyaya mâl olmasını sağlayan "Harîrî" olmuştur. "Makâmât-ı Harîrî" Doğu edebiyatlarından başlayarak, hızla birçok Batı diline yapılan tercümeleri, şerhleri, haşiyeleri, nazireleri ve bunların üzerine yapılan akademik çalışmalarla dünya edebiyatında tesiri takriben on asırdan beri devam eden bir eserdir. Makâmât, Osmanlı'nın ilk dönemlerinden itibaren medreselerde okutulmuş, 16. yüzyıldan itibaren Türkçeye tercüme edilmeye başlanmıştır. Bu tercümelerim en önemlilerinden biri de Sultan Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemlerinin mühim âlim ve bürokratları içerisinde yer alan Ahmed Hamdî-i Şirvânî'ye devlet (Maarif Nazırlığı) teşvikiyle tercümesi yaptırılan "Tercüme-i Makâmât-ı Harîrî" isimli eserdir. Şirvânî, yapılan araştırmayla elde edilen bilgilere göre birçok bilim dalında 27 tercüme ve te'lif eser vermiş olmasına rağmen onun en önemli eserlerinden biri, kendisine "Mütercim-i Makâmât" unvanını kazandıran Makâmât Tercümesi'dir. 50 Makâme'den oluşan Arapça kaynak eserin tamamının tercümesini yapmıştır. Mütercim, eserin kaynak metindeki edebî niteliğini olduğu gibi aktarabilme gayretiyle "Veysî/Nergisî Üslubu"yla bir tercüme vücuda getirmiştir. Eser iki ciltten oluşmaktadır. İlk cilt 26 Makâme'nin tercümesinden meydana gelmektedir. 1. cilt çalışmamızın konusu olup, tercümenin transkripsiyonunun yapılması ve makâmelerin muhtevası, mütercimin şerh yöntemi, edebî sanatları, deyimler ve atasözleri, iktibas ve telmihler ve diğer unsurlar açısından incelenmesi suretiyle metnin akademik anlamda anlaşılmasının sağlanmasına çalışılmıştır. Yapılan araştırma ve incelemelerde bu tercümenin, yapıldığı dönemde çok takdir topladığı, beğenildiği anlaşılmıştır. Hamdî Bey yaptığımız araştırmalara göre eserin 50 makâmesinin tamamının tercümesini devlet teşvikiyle yapmakla bu sahada bir ilke imza atmıştır.