Ahmed-i Dâ'î Divânı'ndan ilk 50 gazelin şerhi(28?77)

Divan edebiyatının kurulusunda Germiyan bölgesinde yetisen sâirlerin önemi büyüktür. XIV. ve XV. yüzyılların büyük sâirleri Ahmedî, Ahmed-i Dâ'î ve Seyhî bu bölgede yetismistir. XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV. yüzyılın ilk çeyreginde yasayan Ahmed-i Dâ'î, Divân edebiyatımızın ilklerinden ve kurucularındandır. Maalesef yeterince tanınmayan, tarihi kaynaklarda da hakkında tam ve yeterli bilgi bulunmayan sâir, o yüzyılların büyük kültür merkezi Germiyan'da yetismis, Kütahyalı bir sâirdir. Ahmedî ile Seyhî arasında bir köprü vazifesi gören ve -rankâri siirin ilk örneklerini veren Ahmed-i Dâ'î, sanatıyla kendinden sonra gelecek Bâkîlerin, Nedimlerin birer habercisi gibidir. Bu çalısmam, edebiyatımızda yeterince tanınmayan ve hak ettigi deger verilmeyen, divan edebiyatının kurucularından Ahmed-i Dâ'î'nin divanındaki ilk 50 gazel üzerinde yapılmıstır. Çalısmamda esas aldıgım eser, Tunca Kortantamer'in Mısır Milli Kütüphanesinde buldugu divanın tam nüshasının metin-gramer-tıpkıbasım çalısmasıdır. Mehmet Özmen tarafından 1985 yılında doktora çalısması olarak hazırlanan eser, Türk Dil Kurumu tarafından 2001 yılında ?Ahmed-i Dâ'î Divanı (Metin-Gramer- Tıpkıbasım)? adıyla yayınlanmıstır. Çalısmamda, Prof. Ali Alparslan yönetiminde Mehmet Amaç'ın yüksek lisans tezi ?Zâtî Divânından 50 Gazelin Serhi?; Prof Ali Nihat Tarlan'ın ?Fuzûlî Divanı Serhi? ve Prof Halûk -pekten'in Fuzûlî, Bâkî, Nef'i ve Seyh Gâlib'in hayatı, sanatı, eserleri üzerine hazırladıgı, içinde serh örnekleri bulunan eserleri örnek eserler olarak ele alıp, nesre çevirme ve serh usûlünde bu eserlerin üslûbunu takip ettim. Bunun yanında Ahmet Talât Onay'ın Eski Türk Edebiyatında Mazmunlar ile -skender Pala'nın Ansiklopedik Divân Siiri Sözlügü adlı eserler en çok yararlandıgım kaynaklardır. Bu çalısmam, Ahmed-i Dâ'î Divânı'nda bulunan ilk 50 gazelin üzerinde yapılmıstır. Divân'da siirler kasideden itibaren numaralandırıldıgı için benim çalısmam 28 ila 77 numaralı ve aralarındaki siirleri kapsamaktadır. Tezimi hazırlarken önce Ahmed-i Dâ'î'nin hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgi verilmistir. Bu önbilgiden sonra tezimin konusu olan gazellerin serhine baslanmıstır. Son bölümde ise serh edilen gazellerin Ahmed-i Dâ'î Divanı'nın Kahire nüshasının tıpkıbasımı eklenmistir. Gazeller nesre çevrilmeden önce beyitlerde geçen anlamı bilinmeyen kelimelerin anlamları bulunmus, mazmunlar hakkında bilgi toplanmıs ve bunlar serhlerde kullanılmıstır. Beyitlerde geçen bütün edebî sanatlar bulunmayıp beyitlerde daha çok ön plana çıkan birkaç edebi sanat bulunmustur. Ayrıca serh metodunda her beyitte dipnot göstermekten kaçınılmıs, faydalanılan kaynak eserler bibliyografya bölümünde gösterilmistir. Çalısmalarım boyunca bana yol gösteren ve yardımlarını esirgemeyen degerli hocam Yard. Doç. Dr. Kadir Güler'e ve bizi çalısmaya tesvik eden Yard. Doç. Dr. Mustafa Günes'e tesekkürlerimi sunarım.