Ahmedî'nin Dîvânı'nda tevhîd ve nübüvvet

Tevhîd ve nübüvvet, İslâm inancının önemli esaslarındandır. Tevhîd, inancın temelini, nübüvvet ise bu temeli tamamlayan ve onun üzerinde yükselen sütunu ifade eder. Bütün ilâhî dinlerde tevhîd ve nübüvvet birbirinden ayrılmayan iki önemli değer olarak kabul görmüştür. İslâm düşünce tarihinde birçok kaynakta bu iki esas, icmâlî veya tafsîlî olarak ele alınmıştır. XIV. yüzyılın ikinci yarısı ile XV. yüzyılın ilk çeyreği arasında yaşamış olan Ahmedî'nin Dîvânı da tevhîd ve nübüvvet bahislerini ihtiva eden edebî eserlerden biridir. Bu çalışmada edebî kimliğiyle öne çıkan Ahmedî'nin Dîvânı'nda özellikle bu iki esasa dair görüşleri tespit edilip ortaya konulmuştur. Bu çalışma, üç temel bölümden oluşmuştur. Birinci bölümde Ahmedî'nin hayatı ve ilmî kişiliği ele alınmıştır. İkinci bölümde ise kelâm ve Klasik Türk edebiyatı özelinde tevhîd hakkında genel bilgi verildikten sonra Ahmedî'nin tevhîd anlayışı ortaya konulmuştur. Ayrıca kelâm açısından Ahmedî'nin başta tevhîd düşüncesi olmak üzere kullanmış olduğu gâye-nizâm ve temânu delilleri incelenmiştir. Yine şâirin beyitlerde tevhîdi temellendirmede zikretmiş olduğu enfüs ve âfâktaki olay ve olgular ele alınarak değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise Ahmedî'nin nübüvvet anlayışı incelenmiştir. Bu bağlamda nübüvvetin gerekliliği hem genel anlamda hem de Hz. Peygamber'in (s.a.v.) nübüvvetinin ispatı bağlamında ele alınmıştır. Peygamberlerin sıfatları, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) örnekliği üzerinden incelenmiştir. Yine bu bölümde başta Hz. Peygamber olmak üzere diğer ülü'l-azm peygamberlerin aklî, hissî ve haberî mû'cizeleri değerlendirilmiştir. Ayrıca nübüvvet bahislerinden olan; isrâ, mi'rac, şefaat, Hz. Îsâ'nın ref'î gibi konulara yer verilmiştir. Nihai olarak Ahmedî'nin ilgili konulardaki görüşleri olabildiğince tespit edilmiş ve birtakım değerlendirmelerde bulunulmuştur.