Aile hekimliği polikliniğine başvuran 65 yaş üstü hastalarda komorbid durumlar ve reçeteli-reçetesiz ilaç kullanımı

AMAÇ: Bu çalışmamızın amacı; aile hekimliği polikliniklerimize başvuran 65 yaş ve üzeri bireylerdeki komorbid durumları araştırmak, multimorbidite oranlarını saptamak ve bu hastaların reçeteli ve reçetesiz ilaç kullanım durumlarını incelemektir. GEREÇ-YÖNTEM: Tanımlayıcı – kesitsel tarzda dizayn edilen bu çalışma kapsamında; Ocak 2016 – Haziran 2016 tarihleri arasında, AÜTF Aile Hekimliği Anabilim Dalına bağlı olarak hizmet veren iki adet polikliniğe ( Üniversite Polikliniği ve Doğu Garajı polikliniği) başvuran 65 yaş ve üzeri hastalara yüz-yüze anket uygulanmıştır. BULGULAR: Toplamda 240 adet 65 yaş ve üzeri hastaya ulaşılmıştır. Hastalarımızın %58'i (n=140) kadın; %42'si (n=100) ise erkek idi. Hastaların yaş ortalaması 71,02 (min.:65; maks.:87; SS:5,39) saptanmıştır. Çalışmaya katılan hastaların ortalama kronik hastalık sayıları 3,61 (min:0; maks:12; st. sapma:2,06); multimorbidite oranı (kronik hastalık sayısı ≥ 2) ise %85 (n=204) olarak saptanmıştır (kadınlarda %86, erkeklerde %83). Her iki cinsiyette ve tüm yaş gruplarında 'en sık görülen hastalık hipertansiyon (HT)' idi (%71,7; n=172). İkinci sıklıkta 'diyabetes mellitus (DM) (%40; n= 96); üçüncü sıklıkta 'hiperlipidemi (HPLD)' (%31,3; n=75) gelmekte idi. Hipertansiyon hastalarına eşlik eden en sık üç komorbid hastalık, sırasıyla; DM (%44), HPLD (%37,8) ve ASKVH (%32) olarak saptanmıştır. Çalışmamıza katılan hastaların günde ortalama 4,26 (min.:0; maks:15; st.sapma:2,82) adet ilaç kullandıkları saptanmıştır. Çalışmamızda polifarmasi (günlük kullandığı ilaç sayısı ≥ 5). oranı % 42 (n=100) (kadınlarda %38, erkeklerde %47); reçetesiz ilaç kullanım oranı ise %20 (n=48) saptanmıştır (kadınlarda %21, erkeklerde %18). Hastalar, reçetesiz ilaçları en sık 'eczacı' önerisi ile (%34; n=16) kullanmakta idi. Çalışmamıza katılan hastalarda doğal / bitkisel ürün kullanım oranı % 34,6 (n=83) saptanmıştır (kadınlarda %39, erkeklerde %28). Bu doğal / bitkisel ürünlerin içeriğine bakıldığında en sık kullanılan ürünler , sırasıyla adaçayı (%22; n=27), ıhlamur (%18; n=22) ve zencefil (%6; n=8) idi. Hastalar, bu ürünleri en sık 'grip/ soğuk algınlığı' için (%21; n=18) kullandıklarını belirttiler. SONUÇ: Aile hekimliği polikliniklerindeki hasta yükünün önemli bir kısmını oluşturan yaşlı bireylerde multimorbidite, komorbidite, polifarmasi, reçetesiz ilaç kullanımı ve bitkisel ürün kullanımı oldukça fazladır. Aile hekimi, yaşlı hastasına sağlık hizmeti verirken klinik karar verme sürecini doğrudan etkileyecek olan bu durumları özellikle dikkate almalıdır. Anahtar sözcükler : aile hekimliği, komorbidite, multimorbidite, polifarmasi, reçetesiz ilaç kullanımı, bitkisel ürün kullanımı