Aile İşletmeleri Yönetimi, İşlerin Çocuklara Devrinde Ortaya Çıkan Sorunlar ve Aile İşletmeleri Anayasasının Hazırlanması: Kuzey Kıbrıs Saha Çalışması

Öz: Her ülkede olduğu gibi Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde de aile işletmelerinin ülke ekonomisine olan katkısı oldukça fazladır. Ülkemizde aile işletmelerinin bir çalışma konusu olarak ortaya çıkmasıyla birlikte bir süre sonra bu işletmelerde yönetimin çocuklara devredilmesi sorununu da beraberinde getirmiştir. Kuzey Kıbrıs’ta küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin büyük çoğunluğu aile ortaklıklarından oluşmaktadır. İşletmeler aile bireylerince yönetilmektedir. Aile işletmelerinin ülke ekonomisine olan katkısının devamlılığının sağlanması için ise aile işletmelerinin kurumsallık çalışmalarını başlatmaları ve bu yönde işletmenin yönetim yapısının değişimini ve sürekliliğini sağlayabilmeleri gerekmektedir. Özellikle işletmenin çocuklara devredilmesi sırasında yaşanan sorunlar bu değişim çalışmalarını duraksatmakta ve buna bağlı olarak işletme içinde yaşanan çatışmalar sebebiyle işletmeler batma noktasına ulaşmaktadırlar.Ülkemizde bulunan kıt kaynakların etkin kullanılabilmesiyle ülke ekonomisinin kalkındırılabilmesi için bu işletmelerin devamlılıklarının sağlanması gerekmektedir. Aile işletmelerinde en önemli sorun işletmelerin sürekliliğinin sağlanabilmesidir. İşletme kurucularının yanında; işletmelerin yönetimini devralacak aile bireylerinin işletmenin başarılarını devam ettirebilmesi, geliştirebilmesi ve aile bireylerinin geleceğini garanti altına alabilmesi için bazı kuralların oluşturulması ve bu kurallarında aile bireyleri tarafından benimsenmesi gereklidir. Bu kuralları oluşturmada özellikle kurucu ortakların önemli rol üstenmesi ve eğitimli aile bireyleri tarafından diğer aile bireylerine benimsettirilmesi büyük önem taşımaktadır. K.K.T.C.’deki, Türkiye’deki ve dünyadaki diğer ülkelerde yer alan aile işletmelerini incelediğimizde aile işletmelerinin yönetimi ile ilgili özel kuralların yazılı hale getirildiğini görmekteyiz. Aile İşletmeleri Anayasası, işletmenin çalışmasına ve çalışma kurallarının belirlenmesine ilişkin yazılı kurallar olduğundan işletmenin bir yol haritası olma özelliğini taşır. Sadece aile işletmeleri için değil bu kuralların tüm işletmelerin çalışmasında yol gösterici bir rehber özelliğinde olmalıdır. İşletmelerin gelecekte karşılaşacağı sorunların oluşmadan çözülmesi ve sağlıklı büyüme için kurumsallaşmanın temel taşlarını oluşturacaktır. Aile bireyleri işletmede çalışırken aile içerisindeki sorunlar, özel yaşamları ve işletmedeki işlerin yürütülmesi esnasında özel bir denge kurulmalıdır. Böylece; aile bireyleri arasındaki ilişkiler güçlenecek, işletmenin başarıya ulaşması ve sağlıklı büyümesi sağlanmış olacaktır. Aile İşletmeleri Anayasasının yürütülmesiyle ilgili Aile Meclisi adıyla danışma ve tavsiye organı olmalıdır. Aile Meclisinin diğer görevide oluşabilecek sorunlarda tarafları uzlaştırmaktır. Genel olarak; aile işletmeleri yönetiminde işlerin çocuklara devrinde ortaya çıkan sorunları çözmek amacıyla bir Aile İşletmeleri Anayasası oluşturmak zorunluluktur. Aile İşletmeleri Anayasasında; aile işletmesi anayasasının geçerliliği ve bağlayıcılığı, yetki ve sorumlulukların dağılımı, işletmenin gelişmesi ve büyümesi, ailenin bireyleri arasındaki hiyerarşi ve ilişkiler, işletme yönetiminde kurumsallaşma ve profesyonelleşme, işletmede çalışacak aile bireyleri, aile ilişkileri ve işletmedeki hiyerarşinin sınırları, aile meclisi oluşturulması ve toplantılar, işletme mülkiyeti, işletme hisselerinin elden çıkarılması (yabancı kişi veya şirketlere satılması), aile üyeleri arasındaki hisse dağılımı konularına detaylı olarak yer verilmelidir.