Aile sağlığı merkezine başvuran diyabetli bireylerde diyabetik ayak sorunları ve bakım davranışlarının belirlenmesi

Diyabetlilerin ayak problemlerinin önlenmesi ve erken tanılanıp sevk edilmesi önemlidir. Ülkemizde diyabetli bireyler öncelikle hastanelerin diyabet polikliniklerden hizmet alırken, diyabetle birlikte çeşitli sağlık sorunları için aile sağlığı hizmetlerinden de yararlanmaktadır. Araştırma aile sağlığı merkezlerinde hizmet alan, erişkin diyabetlilerin ayak bakımı davranışlarının ve mevcut ayak sorunlarının saptanması amacı ile planlandı. Araştırma bir aile sağlığı merkezine başvuran 150 diyabetli hasta ile yapıldı. Sosyo-demografik özellikler, diyabet tedavisi ve kontrolü ile ilgili özellikler ve ayak bakımına yönelik davranışları değerlendiren toplam 50 sorudan oluşan veri toplama formu kullanıldı. Tüm olgularda ayak muayenesi yapıldı. Muayenede Diyabetik Ayak Muayene Formu kullanılarak ısı, nemlilik, nabız, cilt bütünlüğü, ödem, renk, ayak ve tırnak deformiteleri, duyu kaybı ve ülser değerlendirildi. Duyu değerlendirmesi için Semmes-Weinstein 10 gr. monfilament ve vibrasyon için diapazon 128 mhz. kullanıldı. Olguların %51,3'ü kadın, %46,7'si 60 yaş ve üzerindeydi ve % 52,7'sinde retinopati, %31,3'ünde nöropati olduğu saptandı. Olguların %92,7'sinin (n= 139) ayaklarını günlük yıkadığı, %76'sının (n=114) tırnakları yuvarlamadan düz olarak kestiği, %82,7'sinin (n=124) sağlıklı çorap seçtiği saptanmıştır. Olguların sadece %27,3'ünün (n=41) ayaklarını kremlediği saptanmıştır. Olguların %21,4 ile %50 arasında değişen tırnak sorunları olduğu, %17,3'nde (n=26) parmak aralarında mantar olduğu saptandı. Olguların, %25,3'ü (n=38) yapılan duyu testinde monofilamenti hissetmediği, % 10,7'si (n=16) diapozonla vibrasyonu hissetmediği saptandı. Olguların %23,3'ü düzenli diyabet kontrolü yaptırmamakta, sadece aile sağlığı merkezine gelmekteydi. Düzenli olarak bir hastanenin diyabet polikliniğinde kontrol yaptıran olguların (%77,4) diğer olgulara göre daha fazla kendi kendine ayak muayenesi yaptığı saptandı (p=0,003). Aile sağlığı merkezinde diyabetlilerde ayak muayenesinin yapılmadığı belirlendi. Aile sağlığı merkezinde diyabetli hastaların ayaklarının da düzenli olarak muayene edilmesi ve ayak bakımına yönelik eğitim verilmesi önerilir.