Akciğer dışı tüberküloz olgularının retrospektif değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç : Tüberküloz (TB) , Mycobacterium tuberculosis complex üyelerinin neden olduğu, tüm organları tutabilen ve küresel ölçekte ciddi morbidite ile mortaliteye yol açan bulaşıcı bir hastalıktır. Akciğer dışı tüberküloz (AD TB), akciğer parankimi dışında herhangi bir organ veya sistemin enfekte olması ile ortaya çıkan bir hastalık formudur. Tüm tüberküloz vakalarının önemli bir bölümünü oluşturmakta olup, tanı güçlükleri, klinik çeşitlilik ve uzun tedavi süreci nedeniyle ayrı bir önem taşımaktadır. Ülkemizde AD TB oranı yaklaşık %35 civarındadır. Bu çalışma, olguların demografik özelliklerini, klinik formlarını, tanı yöntemlerini, tedavi süreçlerini ve tedavi sonuçlarını değerlendirerek; yıllara göre değişimi ortaya koymak ve elde edilen veriler doğrultusunda akciğer dışı tüberkülozun tanı ve tedavi yaklaşımlarına katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem : Araştırma, 2012–2024 yılları arasında Manisa Celal Bayar Üniversitesi Hafsa Sultan Hastanesi'nde tanı almış akciğer dışı tüberküloz olgularının retrospektif değerlendirilmesi şeklinde yürütülmüştür. Veriler; hastane bilgi yönetim sistemi, mikobakteriyoloji laboratuvar kayıtları ve hasta dosyalarından elde edilmiştir. Demografik özellikler, klinik formlar, tanı yöntemleri (mikrobiyolojik, histopatolojik, moleküler), tedavi süreci, ilaç yan etkileri ve tedavi sonuçları kaydedilmiştir. Akciğer TB ile birlikte görülen olgular ve eksik verisi olan hastalar çalışmaya dâhil edilmemiştir. Sonuç : Çalışmada incelenen akciğer dışı tüberküloz olgularının önemli bir bölümünü plevra TB ve lenfadenit TB formları oluşturmuştur. Tanıda en yüksek pozitiflik histopatolojik inceleme ile sağlanmış, ardından mikrobiyolojik kültür ve moleküler testler gelmiştir. Tedavi süresince görülen yan etkiler sınırlı sayıdadır ve en sık hepatotoksisite saptanmıştır. Tedavi başarısı genel olarak yüksektir; olguların büyük çoğunluğu tedaviyi tamamlama ile sonuçlanmış, az sayıda tedavi başarısızlığı, tedavi terk veya ölüm bildirilmiştir. Yıllara göre olgu sayılarında dalgalanmalar gözlenmiş, son yıllarda hafif bir azalma eğilimi dikkat çekmiştir. Elde edilen bulgular, erken tanı ve düzenli tedavi uygulamalarının tedavi başarısını artırdığını, tanı sürecinde histopatolojinin kritik bir rol oynadığını göstermektedir. Literatürle karşılaştırıldığında, çalışmanın bulguları AD TB'nin ülkemizde hâlâ önemli bir halk sağlığı sorunu olduğunu, özellikle klinik çeşitlilik ve tanı zorluklarının altını çizmektedir. Bu nedenle, tanıda hızlı ve duyarlı yöntemlerin kullanımı, hekimlerin AD TB formlarına karşı farkındalıklarının artırılması ve tedavi sürecinde hasta takibinin güçlendirilmesi önerilmektedir. Anahtar Kelimeler : tüberküloz, akciğer dışı tüberküloz, M.tuberculosis, tüberküloz tanı yöntemleri, anti-tüberküloz tedavi