Akdeniz bitkilerinin fonksiyonel çeşitliliğinin belirlenmesi ve çevresel değişkenlere göre analitik yöntemler ile değerlendirilmesi (Sarıkaya YGHS örneği)

Ekosistemlerin işleyişini etkileyen organizma özellikleri olarak bilinen fonksiyonel çeşitlilik, karmaşık ekosistem süreçleri hakkında oldukça bilgi verici bir biyolojik çeşitlilik bileşenidir. Bu çalışmanın ana amacı, Akdeniz'de yayılış gösteren bitki türlerinin fonksiyonel özelliklerini belirlemek ve çevresel değişkenler ile bitki fonksiyonel çeşitliliği arasındaki ilişkileri değerlendirmektir. Bu kapsamda tüm Akdeniz vejetasyon katlarını içinde barındıran ve son derece zengin bir bitki çeşitliliğine sahip olan Sarıkaya Yaban Hayatı Geliştirme Sahası (Antalya) ve çevresi çalışma alanı olarak seçilmiştir. Çalışma alanında 2021-2022 yılları arasında gerçekleştirilmiş 50 günlük arazi çalışmaları ile toplam 100 örnek alan değerlendirilmiş, bu alanlardan 3500-4000 bitki örneği toplanmış ve bu bitki örneklerinin teşhis edilmesi sonucunda 92 familyaya ait 396 cins ve 883 tür tespit edilmiştir. Alttür ve varyetelerin ilavesiyle takson sayısı 920'dir. Arazi çalışmaları sırasında örnek alanların çevresel değişkenleri ve örnek alanda yayılış gösteren taksonların kaplama alanı (bolluk) değerleri kaydedilmiştir. Çalışma kapsamında fonksiyonel çeşitlilik, dolaylı (FD(1)) ve doğrudan (FD(2)) olmak üzere iki farklı değer altında değerlendirilmiştir. Taksonların endemizm değerleri ve rastlanma oranları dikkate alınarak hesaplanan FD(1)'in tür zenginliği, Akdeniz vejetasyon katı, yükselti, anakaya, vadi derinliği ve topografik pozisyon indeksi değişkenleriyle ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, FD(1) değerini belirlemede, türlerin endemizm değerinden ziyade rastlanma oranları ön plana çıkmaktadır. Taksonların kimliklerinden ziyade özellikleriyle ilgilenen FD(2)'yi belirlemek amacıyla bitkilerin sahip olduğu vejetatif ve rejeneratif karakterlere ilişkin 8 fonksiyonel özellik ele alınmıştır. Bu değerlendirmeler FD(2) değerinin tür zenginliği, habitat tipi, Akdeniz vejetasyon katı, yükselti, engebelilik, ortalama sıcaklık, ortalama yağış, solar aydınlanma ve vadi derinliği değişkenleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Çalışma sonuçlarına göre fonksiyonel çeşitlilik üzerinde etki gösteren en önemli çevresel değişkenler yükselti ve engebeli karstik topografya olarak belirtilebilir. Akdeniz bitkilerinde kuraklığa karşı gerçekleşen adaptasyonların da fonksiyonel çeşitlilik değerlerini arttıran unsurlar olduğu elde edilen sonuçlarla desteklenmiştir. Ayrıca, biyoçeşitliliğin ekosistem süreçleri üzerine etkisini incelemek amacıyla yapılacak, karşılaştırmalı çalışmalarda, tür zenginliği yerine, FD(1)'in kullanılabilirliğinin daha yüksek olduğu ortaya çıkartılmıştır