Akhtar: Osmanlı pay-ı tahtında basılmış bir Farsça gazete üzerine tartışma (1876-1896)

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısı itibariyle İstanbul, İran'dan sürgün edilen birçok İranlı aktivist ve siyasetçi için önemli bir toplumsal ve siyasal ortam halini almıştı. Çekirdeğini sürgündeki İranlı aktivist ve siyasetçilerin oluşturduğu bu cemaat yurtdışından İran siyasetine katılım gösteren ve hayli etkin olan bir muhalefet tabanı oluşturmaktaydı. Bu cemaati anlama çabasına bir arkaplan oluşturacak kadar malzemenin ilgili literatürde bulunmasına karşın cemaatin İran'da siyasal, toplumsal ve edebi alanda yapılan reformlardaki etkisine dair kayda değer bir çalışma henüz yapılmamıştır. Akhtar'ın İstanbul'dan yayımı, aslında İstanbul'daki İranlı cemaatin değişimi getiren aktörlerden biri olarak giriştiği faaliyetlerden biridir. Bu bağlamda Akhtar gazetesi bu tezin konusunu İran'daki değişimin bir faili olarak oluşturmaktadır ve bu çalışma gazetenin 1876'daki kuruluşunun zihniyet ve uygulama sahasındaki kökenleri ile Bâb-ı Âli ve Kaçar Devleti ile arasındaki ilişkilerini bağlantılandırmayı amaçlamaktadır. Tartışma aynı zamanda gazetenin içeriğine dair bir tahlil de içermekte ve 1881-1882 Mısır Krizi gibi belirli bir tarihsel ana ilişkin takındığı siyasal duruşu incelemektedir. Böyle bir incelemenin, Akhtar gazetesinin bu gibi hassasiyet arz eden meselelere dair haberler verirken nasıl hem Osmanlı İmparatorluğu'nda hem de İran'da yürürlükte olan katı sansür kanunlarına direnebildiğine dair de açıklayıcı olacağı umulmaktadır. Son olarak ise gazetenin okuyucularından aldığı mektupları yayımlayarak kamusal alanda nasıl bir rol üstlendiği ele alınacaktır.