Akıllı kentlerde dijital sermaye ve toplumsal eşitsizlik: Kadıköy örneği

Hızlı kentleşme ve buna bağlı olarak sosyoekonomik, çevresel ve yönetişim zorluklarının ortaya çıkmasının yanı sıra küresel inovasyon ağının yaygınlaşmasıyla akıllı kentlerin gelişimi, kentlerin öncelikli söylemi hâline gelmektedir. Akıllı kentler, kentleşmenin yarattığı zorluklara olası bir çare ve sürdürülebilir, yaşanabilir bir kentsel geleceğin sağlayıcısı olarak görülmektedir. Akıllı kent söyleminde önemli yer kaplayan teknoloji ve internet kullanımı, bir gereklilik olarak toplumsal yaşamın giderek daha fazla alanına yayıldıkça yeni bir eşitsizlik biçimine ilişkin kavrayışı önemli kılmaktadır. Teknoloji hakimiyetinin kaçınılmaz olduğu bu bağlamda akıllı kent söylemi, teknolojiye bağımlılığın artmasını da beraberinde getirmektedir. Bu noktada, günümüzde kentlerde yaşanan eşitsizliklerin önemli parametrelerinden biri olarak, dijital eşitsizlikler ön plana çıkmaktadır. Çalışmanın temel yaklaşımı, akıllı kent uygulamaları bağlamında dijital eşitsizliklerin, dijital sermayeye sahip olma derecesi üzerinden ele alınmasıdır. Bu yaklaşımdan hareketle çalışma, dijital sermaye düzeyinin kentsel teknolojilerin kullanımı ile ilişkisinin ele alınmasıyla odağı kent üzerinden toplumsal temele taşımak ve akıllı kentlerin kentsel zorluklara çözüm sunma sürecinde ortaya çıkan dijital eşitsizliklere sosyolojik perspektiften bakmak amacıyla, dijital sermaye düzeyi ile akıllı kent uygulamalarının kullanımları arasındaki ilişkiyi Kadıköy (İstanbul) bağlamında incelemektedir. Bu amaç doğrultusunda araştırma, akıllı kent uygulamalarının kullanımında görülen farklılıkları Dijital Sermaye İndeksi puanları, cinsiyet, yaş, eğitim, gelir ve mekânsal aidiyet değişkenleriyle ilişkilendirerek ele almaktadır. Çalışma nicel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini, Kadıköy ilçesinin sosyoekonomik statü indeksine göre göre belirlenen dört mahalle (1:Caddebostan, Suadiye, Fenerbahçe; 2:Acıbadem, Koşu-yolu, Caferağa; 3:Merdivenköy, Sahrayıcedid, Eğitim; 4:Dumlupınar, Fikirtepe, Hasanpaşa) tipinde yaşayan 418 kişi oluşturmaktadır. Bu aşamada veri toplama aracı olarak Ragnedda ve Ruiu (2019) tarafından geliştirilen Dijital Sermaye İndeksi (Digital Capital Index) kullanılmıştır. Yapılan istatistiksel analizler neticesinde araştırmadan elde edilen bulgular, dijital sermaye düzeyi ile akıllı kent kavramı ve uygulamalarına dair algı/farkındalık ve uygulamaya yönelik bilgiye sahip olma gibi unsurlarla anlamlı bir ilişki yürütürken, uygulamanın kullanımı noktasında anlamlı bir ilişkiye ulaşamamıştır. Aynı zamanda dijital sermaye düzeyi ile sosyo demografik özellikler arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Akıllı kent, dijital sermaye, dijital eşitsizlik, sosyal eşitsizlik, İstanbul, Kadıköy