Akşehir (Konya) ilçe merkezinin jeolojik ve jeoteknik açıdan yerleşime uygunluğunun incelenmesi

Çalışma alanında alanında stratigrafik olarak en yaşlı birim Deresinek formasyonu (Pd) olup rekristalize kireçtaşı ve kalkşistlerden oluşur. Bu birimi Dursunlu formasyonu (Qpld) ile akarsuların ovalara açıldığı kısımda biriktirilen sarı-gri-kahverenkli blok, çakıl, kum, silt ve kil gibi malzemelerden oluşan Kuvaterner yaşlı Alüvyal Yelpaze (Qay) birimleri açsal uyumsuzlukla üzerler. Çalışma alanında derinlikleri 10.00 -20.00 m arasında toplam 1300 metre derinlikte temel sondaj kuyusu açılmıştır. 400 m x 400 m alanlara bölünerek her hücreye 1 adet olmak üzere 87 adet temel sondaj kuyusu açılmıştır. Zemin olarak tanımlamış olan alanlardan alınan numuneler üzerinde yapılan elek analizi sonuçlarına göre; Dursunlu formasyonuna ait birimlerin çakıl oranı ortalaması %23.0, ince taneli malzeme silt-kil oranı ortalaması ise %54.4 olarak hesaplanmıştır. Alüvyon Yelpazesi çökellerine ait birimlerin ise çakıl oranı ortalaması %24.2, ince taneli malzeme silt-kil oranı ortalaması %51.1 olarak hesaplanırken yamaç molozu birimlerinin çakıl oranı ortalaması %30.9, ince taneli malzeme silt-kil oranı ortalaması ise %52.6 olarak bulunmuştur. Dursunlu formasyonu birimlerinde %57'sinin ince taneli, %43'ünün de iri taneli olduğu tespit edilmiştir. Bunların yaklaşık %46'sı düşük plastisiteli kil (CL), %10'u yüksek plastisiteli kil (CH), %1'i killi silt (ML), %9'u killi kum (SC), %4'ü siltli kum (SM), %14'ü killi çakıl (GC), %15'i kumlu çakıl (GM), %0.1'i ise kum çakıl karışımı (GW-GP)'ndan oluşmaktadır. Alüvyon yelpazesi birimlerinde, %54'ünün ince taneli, %46'sının da iri taneli olduğu görülmektedir. Bunların yaklaşık %46'sı düşük plastisiteli kil (CL), %6'sı yüksek plastisiteli kil (CH), %2'si killi silt (ML), %12'si killi kum (SC), %2'si siltli kum (SM), %13'ü killi çakıl (GC), %19'u kumlu çakıl (GM)'dan oluşmaktadır. Yamaç Molozu birimlerinde, %67'sinin iri taneli, %33'ünün de ince taneli olduğu görülmektedir. Bunların yaklaşık %33'ü düşük plastisiteli kil (CL), %67'si killi çakıl (GC)'dan oluşmaktadır. Temel sondaj kuyularının 12 tanesinde yeraltı suyuna rastlanılmıştır. Sıvılaşma analizi sonuçlarına göre; Sk-31, Sk-48, Sk-54, Sk-66, Sk-69 ve Sk-71 kuyularında sıvılaşma beklenmektedir. Çok kanallı yüzey dalgası analizi (MASW) ve Sismik kırılma (P dalga hızı) yöntemi ile Yerel Zemin Koşulları belirlenmiş, Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği tanımına göre, Vs30 değerlerine göre "ZE Gevşek kum, çakıl veya yumuşak – katı kil tabakaları, ZD Orta sıkı – sıkı kum, çakıl veya çok katı kil tabakaları ve ZC Çok sıkı kum, çakıl ve sert kil tabakaları veya ayrışmış, çok çatlaklı zayıf kayalar" sınıfında olduğu anlaşılmaktadır. Mikrotremör yöntemi sonucu, zemin hakim titreşim periyodu değerleri 0,25-0,59 sn, zemin salınım aralıkları Ta: 0,16-0,40 sn ve Tb: 0,36-0,90 sn aralığındadır. Zemin büyütmesi ve hakim periyodu, 0.25 ≤ T o ≤ 0.59 sn aralığında değişmektedir. Göreceli yer büyütme faktörleri ise alanında yüzeyleyen birimlerde alınan ölçülerde zemin büyütme değerleri 1.6 ≤ Akm ≤ 2.7 aralığında değişmektedir. Çalışma sahasının batısında yüzeyleyen Permiyen yaşlı Deresinek formasyonu hakim titreşim periyodu açısından B, orta tehlike düzeyi sınıfına, Kuvatemer yaşlı Alüvyon Yelpazesi ve Pleyistosen yaşlı Dursunlu Formasyonu B, orta tehlike düzeyi ve C, yüksek tehlike düzeyi sınıfına girmektedir. Çalışma sonucu tüm veriler ışığında inceleme alanı yerleşime uygunluk açısından Önlem Alınabilecek Nitelikte Stabilite Sorunlu Alanlar, Önlem Alınabilecek Nitelikte Şişme, Oturma vb. Sorunlu Alanlar olarak iki başlıkta değerlendirilmiştir.