Akut mezenter iskemi tanısında gecikme nedenlerinin değerlendirilmesi

Giriş: Akut mezenter iskemi (AMİ) mezenterik damarlardaki kan akışının ani yetersizliği sonucu ortaya çıkan mortalitesi yüksek bir akut karın hastalığıdır. Kötü prognozuna karşın klinisyenlerinAMİ tanısında zorluklar yaşadığı bilinmektedir. Bu çalışmada acil servisimize başvuran ve mezenter iskemi tanısı konan hastaların başvuru özellikleri, klinik, laboratuvar ve tıbbi öyküsüyle değerlendirmeyi ve tanıda gecikme yaşanan olgularda gecikmeye neden olabilecek durumların saptanmasını amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışma için 01.01.2011-31.12.2021 tarihleri arasında acil servisimize başvuran akut arteriyel mezenter iskemi tanısı alan hastalar çalışmaya dahil edildi. Bu hastaların acil servise başvuru özellikleri, komorbid hastalıkları, fizik muayene bulguları, laboratuvar ve görüntüleme sonuçları incelendi ve hastane içi ve 30 günlük sonlanımları araştırıldı. Hastaya mezenter iskemi tanısıyla cerrahi konsültasyonu istenme süresi veya acil konsültasyonunda farklı bir tanı ile istem yapılmışsa cerrahi konsültasyon sonlanma süresi 'başvuru-tanı süresi olarak belirlendi. Hastaların tanı süreleri incelenerek altı saatin altında hastalar erken tanı, üstünde kalan hastalar geç tanı olarak değerlendirildi. Başvuru-tanı süresi ve 30 günlük sağkalım ile ilişkili olabilecek faktörler analiz edildi. Bağımsız risk faktörlerinin belirlenmesi için, bağımsız değişkenlerle bağımlı değişkenlerin ilişkisi binary lojistik regresyon testi ile belirlendi. Mezenter iskemi tanısı olan hastalarda tanının 6 saatten geç konulması sonuç değişkeni olarak belirlendi. Bulgular: Çalışmaya toplam 102 hasta dahil edildi. Hastaların yaşlarının ortalaması 75,2±11,4 (min: 33-maks: 95yaş) ve hastaların %50'si (n=51) kadındı. Acil serviste ölen hastalar dışlandığında 34 hastanın (%42,0) 30 günlük sağkalımı olduğu görüldü ve 30 (%37,0) hasta hastaneden taburcu edilmişti. Hastaların cinsiyetleri, yaşları, başvuru saati ve fizik muayene bulguları ile 30 günlük sağkalım arasında ilişki saptanmadı. Genel durum bozukluğu ile acil servise başvuran ya da bilinç durum değişikliği olan hastaların ise mortalitesinin daha fazla olduğu saptandı. Kötü sonlanan hastalarda geçirilmiş serebrovasküler olay öyküsünün daha fazla olduğu saptandı (p= 0,037). Otuz gün içerisinde ölen hastaların sistolik ve diyastolik kan basınçlarının daha düşük olduğu, laboratuvar testlerinde kreatinin, BUN, laktat, ALT, AST, INR ve laktat değerlerinin daha yüksek olduğu, pH ve bikarbonat düzeylerinin ise daha düşük olduğu saptandı. Başvuru sonrasında tanıya geçen sürenin ortancası 4,5 saat (IQR: 3,0-8,0 saat) olarak belirlendi. Ortancanın altında sürede tanı alan hastaların mortalitesi daha azdı ancak bunun istatistiksel farkı yoktu (OR: 1,928 [%95 GA:0,832-4,468]; p=0,126). Tanıda gecikme ile fizik muayene bulguları arasında ilişki saptanmadı. Başvuruda karın ağrısı şikâyeti (OR: 0,293 [%95 GA: 0,111-0,776]), genel durum bozukluğu (OR: 2,735 [%95 GA: 1,195-6,261]) , atriyal fibrilasyon varlığı (OR: 2,735 [%95 GA: 1,037-5,363]), sistolik kan basıncı (OR:0,987 [%95 GA: 0,976-0,998]), kalp hızı [%95 GA: 1,005-1,044]) ve kan gazında bikarbonat düzeyi (OR: 0,911 [%95 0,834-0,995]) tanıda gecikme ile ilişkili faktörler olarak belirlendi. Kreatinin ≤1,2 olan hastaların ise %71,8'ine ilk 6 saat içerisinde tanı konmuştu (OR: 2,348 [%95 GA: 1,033-5,336]). Çoklu regresyon analizinde başvuruda karın ağrısının olmaması (OR: 2,735 [%95 GA: 1,037-5,363]), AF varlığı (OR: 2,735 [%95 GA: 1,037-5,363]) ve düşük SKB (OR: 2,735 [%95 GA: 1,037-5,363]) acil servisimizde mezenter iskemi hastalarına geç tanı konması için bağımsız risk faktörleri olduğu belirlendi. Sonuç: Bulgularımız acil servise başvuru şikâyeti yanında hastanın klinik durumunun daha ciddi olmasının tanıda gecikmeye yol açtığını düşündürmektedir. Muhtemelen muayene bulgularının silik olması ve daha yaşlı popülasyonda sık görülmesi nedeniyle hekimlerin klinik durumu açıklamak için alternatif tanılara yönelmesi mezenter iskemi tanısında gecikmeye yol açmaktadır. Özellikle karın ağrısı dışında semptomları olan hastaların acil servis hekimlerince daha dikkatli değerlendirilmesi ve tanısal değerliliği yüksek testlerin yerinde kullanılması erken tanı için önemlidir.