Kentleşme sürecinde alevilik: Elazığ Yıldızbağları mahallesi örneği

Geride bıraktığımız son yüzyıl içinde, Türkiye, sosyal, kültürel, ekonomik ve siyasal hayatın her alanında, görece hızlı bir dönüşüme sahne olmuştur. Bu dönüşüm, daha önce toplum tarafından sorgusuz referans olarak kabul edilen birçok yapının değişmesine neden olmuş; toplum için önemli olan birçok sosyal ve geleneksel kurum, yerini modern devletin örgütlediği hukuki yapılara bırakmıştır. Bu dönüşüm mekânsal olarak kentten kıra doğru olmuştur. Bir başka ifade ile modern devlet belirlediği birçok enstrüman ile tertiplediği dönüşümü kentlerde kitlesel olarak gerçekleştirmeye başlamıştır. Bu bakımdan Türkiye'de 'kentleşme' ve 'kentlileşme' kavramları neredeyse, 'batılılaşma', ve 'modernleşme' kavramlarına denk anlamlara gelmektedir. Ülke tarihine bakıldığında, 1900'lü yılların ortalarına doğru değişik nedenlere bağlı olarak kırları terk eden kitleler, kentlerin farklı mekânlarında birikmiştir. Özellikle büyük kentlerin bazı mekânları, uzun süreler kırsal hayatın içinden doğmuş bir takım sosyal ve kültürel kurumun etkili olduğu alanlara dönüşmüştür. Bu mekânları paylaşan topluluklar zamanla, kentin diğer mekânları ile kurdukları münasebetlerin de etkisiyle, kırda daha kapsamlı işlevlere sahip bazı sosyal ve kültürel kurumları, kentte yeniden tanımlayıp; işlevlerini dar bir çerçeveye indirgemişlerdir. Kırda sosyal düzeni belirleyici işleve sahip Alevilik kurumları, kentleşme ile birlikte yerini modern hukuki kurumlara bırakmaya başlamıştır. Kırda sahip oldukları sosyal, kültürel ve ekonomik statüleri, kent mekânlarında zayıflayan bu kurumlar, nerdeyse sadece dini işlevleri olan kurumlara dönüşmüştür. Bu çalışma, bu türden sosyolojik bir süreci, nüfusun büyük bir çoğunluğu Sünni bir itikata sahip olan Elazığ şehrinde, Tunceli'den göç etmiş Aleviler 'in yoğun bir şekilde yaşadığı Yıldızbağları Mahallesi'nde ortaya koymaktadır. Yıldızbağları Mahallesi örneğinde, genelde kentleşmenin Alevilik kurumlarında meydana getirdiği değişiklikler, özelde ise şehrin genelinden farklı sosyolojik özelliklere sahip bir mahallenin sosyal, siyasal, ekonomik, kültürel unsurları ve kentin diğer mekânları ile münasebetleri, bir analize tabi tutulmuştur. Kentleşme ile birlikte, mahallenin bu özelliklerini anlamak, genel olarak 'Alevilik' ve 'siyasal Alevilik' kavramları ile ilgili önemli bulgular sunacaktır.