Alî Şîr Nevâyî'nin hamsesindeki hikâyeler dışında kalan bölümler üzerine bir inceleme

Alî Şîr Nevâyî'nin hamsesindeki mesnevilerinin asıl hikâye dışında kalan bölümlerinin incelenmesine dayalı olan bu tez çalışmasında, şairin bu bölümlerde ele aldığı konular tespit ve tasnif edilerek sunulmuştur. Giriş ve üç bölümden oluşan tezin giriş bölümünde Alî Şîr Nevâyî ve hamsesi hakkında bilgi verildikten sonra tezin amacı, kapsamı ve yöntemi belirtilerek Nevâyî'nin şahsiyetini yansıtmak üzere kaleme alınan başlıca çalışmalar tanıtılmıştır. Tezin "Alî Şîr Nevâyî'nin Hamsesinde Sebeb-i Telifler" adlı birinci bölümünde Nevâyî'nin hamsesindeki mesnevilerin sebeb-i telifleri tespit edilerek verilirken "Alî Şîr Nevâyî'nin Hamsesinde Önemli Konu ve Kavramlar" başlıklı ikinci bölümünde Nevâyî'nin poetik görüşleri, İran tarihi ve mitolojisi ve ahlaki değerlere dair konular ile besmele, gönül, himmet, kaza ve kader gibi kavramlar hakkındaki düşünceleri incelenerek sunulmuştur. Tezin en kapsamlı bölümü olan "Alî Şîr Nevâyî'nin Hamsesinde Şahıslar" başlıklı üçüncü bölümünde şairin Cenâb-ı Allah ve Hz. Peygamber övgüsü başta olmak üzere dinî-tasavvufî şahsiyetlere, devlet adamlarına, şairlere ve diğer şahsiyetlere yaptığı övgüler incelenerek verilmiştir. Nevâyî'nin dinî-tasavvufî şahsiyetlerden Hâce Bahâeddin Nakşibend ve Hâce Ubeydullah Ahrâr övgülerine, devlet adamlarından Sultan Hüseyin Baykara ve oğlu Sultan Bediüzzaman Mirza övgülerine, şairlerden Nizâmî-i Gencevî, Emîr Hüsrev-i Dihlevî, Derviş Eşref-i Merâgî ve Molla Abdurrahman Câmî övgülerine, diğer şahsiyetlerden ise Hüseyin Baykara'nın eşi Hanım Sultan övgüsüne yer verdiği tespit edilmiştir. Bu tez çalışması ile Nevâyî'nin dinî-tasavvufî, ilmî, edebî, siyasi, ahlaki ve felsefî açıdan çok yönlü portresi gözler önüne serilerek Nevâyî'nin şahsiyeti hakkında yapılmış çalışmalara katkı sağlamak amaçlanmıştır.