Alman gazete haberlerinin Almanca derslerinde kullanılmak üzere eleştirel söylem çözümlemesi bağlamında incelenmesi

Eleştirel söylem çözümlemesi ve son zamanlarda dil ve yabancı dil öğretiminde öğrencilerin sahip olması gereken üst düzey bir beceri olarak tanımlanan eleştirel okumayı konu edinen bu çalışmada, eleştirel söylem çözümlemesinin Almanca derslerinde eleştirel okumanın geliştirilmesi için etkili bir yöntem olarak kullanılıp kullanılamayacağı araştırılmıştır. Bu doğrultuda Almanya'nın en çok satan Bild, Süddeutsche ve Frankfurter Allgemeine gazeteleri üzerinde eleştirel söylem çözümlemesinin kurucularından ve en önde gelen isimlerinden biri olan Teun A. van Dijk'ın söylem çözümleme modeli çerçevesinde eleştirel söylem çözümlemesi uygulanmıştır. Eleştirel söylem çözümlemesi daha çok sosyo-politik ve medayitk bir çalışma alanı olarak öne çıktığı içini okuma metni olarak gazete haberleri seçilmiştir. Gazetelerde incelenen haber konusu ise Türkiye'de Cumhuriyetin kuruluşundan sonra önemli bir dönüm noktası sayılabilecek hem de eleştirel okumaya olanak sağlayan 24 Haziran 2018 Türkiye Cumhurbaşkanlığı seçimi olarak belirlenmiştir. Gazetelerden seçilmiş toplam altı haber, van Dijk'ın söylem çözümleme yaklaşımı bağlamında metin çözümlemesi, soyobilişsel çözümleme ve sosyal bağlam çözümlemesi olmak üzere üç farklı açıdan incelenmiştir. Yapılan çözümlemelerin sonucunda her üç gazetenin de nesnellikten uzaklaşarak yanlı şekilde ve aynı ideoloji doğrultusunda haber yaptıkları sonucuna ulaşılmıştır. Her üç gazete de özellikle Türkiye'deki Ak partiyi ve Cumhurbaşkanı Erdoan'ı desteklemediğini gösterir şekilde söylemlerde bulunmuştur. Eğitim ve öğretim açısından ise yapılan çözümlemeler eleştirel söylem çözümlemesinin eleştirel okumanın gerektirdiği gibi yorumlama, değerlendirme, anlamlandırma, yeni anlamlar çıkarma, karşılaştırma ve yargıya varma gibi süreçlere sahip olduğunu ve eleştirel okumaya büyük ölçüde olanak sağladığını göstermiştir. Yapılan analizler ve karşılaştırmalar eleştirel söylem çözümlemesi ve eleştirel okumanın farklı alanlara ait olmalarına rağmen aynı amaç ve özellikleri taşıdıklarını göstermiştir. Böylece bu çalışma ile kesin bir yöntemi olmayan ve nasıl kazandırılması konusunda bir fikir birliği bulunmayan eleştirel okuma için alternatif bir yöntem sunulmuştur.