Alt düzey ve üst düzey okuduğunu anlama becerileri: Türkçe ders kitaplarındaki etkinlikler ve öğretmen uygulamaları üzerine bir inceleme

Bu çalışma, Türkçe ders kitaplarındaki alt düzey ve üst düzey okuduğunu anlama becerilerine yönelik etkinliklerin dağılımını, bu dağılımların kitaplar arasında farklılık gösterip göstermediğini, öğretmenlerin bu etkinlikleri öğretim sürecinde kullanım sıklıklarını ve uygulamaların yeterliliğine ilişkin görüşlerini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Karma yöntem deseninde yürütülen çalışmada, ders kitapları araştırmacı tarafından geliştirilen çözümleme çizelgesi ve formu kullanılarak belge çözümlemesiyle değerlendirilmiş, öğretmenlerden elde edilen nicel veriler likert biçiminde geliştirilen sormacayla nitel veriler ise görüşme formu aracılığıyla toplanmıştır. Bulgular, ders kitaplarında üst düzey becerilere nicel açıdan daha fazla yer verildiğini, ancak bu etkinliklerin nitelik bakımından derinlik kazanamadığını göstermektedir. Alt düzey becerilerde sözcük bilgisi genişliği, sözcük bilgisi derinliği ve dilbilgisel boyutlarda eksiklikler belirlenmiş, sınıf düzeyleri arasında farklılıkların bulunduğu fakat içerik bütünlüğünün sağlanamadığı saptanmıştır. İstatistiksel çözümlemeler, alt ve üst düzey becerilerin oranları bakımından özellikle 5. sınıf ile 7. sınıf Türkçe ders kitapları arasında anlamlı fark olduğunu, bu farkın daha çok çıkarım yapma ve üstbilişsel düzenleme etkinliklerinin yoğunluğundan kaynaklandığını ortaya koymuştur. Öğretmenlerden elde edilen nicel veriler, alt ve üst düzey etkinliklerin öğretim sürecinde genellikle "ara sıra" ile "sıklıkla" düzeylerinde kullanıldığını göstermiştir. Görüşmelerden elde edilen bulgular ise öğretmenlerin söz konusu etkinliklerin uygulanmasında programın öngördüğü yeterliliğe ulaşamadıklarını, özellikle sözcük bilgisi, çıkarım yapma ve üstbilişsel düzenleme alanlarında ders kitaplarının destekleyici araç sunmadığını vurgulamaktadır. Bu sonuçlar, Türkçe ders kitaplarının hem içerik çeşitliliği hem de pedagojik derinlik bakımından geliştirilmesi ve öğretim sürecinde öğretmenlerin uygulamalarını destekleyecek nitelikli araçlarla varsıllaştırılması gerektiğini ortaya koymaktadır.