Altınekin (Konya) havzası yeraltısularının hidrojeokimyasal incelemesi

Bu çalışmada, Altınekin (Konya) havzasındaki yeraltısularının hidrojeokimyasal özellikleri değerlendirilmiş ve sulama suyu olarak uygunluğu araştırılmıştır. Bu amaçla, inceleme alanındaki 40 adet sondaj kuyusundan kurak ve yağışlı dönemlerde yeraltısuyu örnekleri toplanmıştır. Örneklerin sıcaklık, pH, toplam çözünmüş katılar (TDS) ve elektriksel iletkenlik (EC) değerleri alanda tespit edilmiş olup majör iyon analizleri yaptırılmıştır. Örneklerin pH değerleri kurak ve yağışlı dönemde sırasıyla 7,30 ve 7,25 olup hafif alkali bir özellik göstermektedir. Ortalama TDS ve sertlik (TH) değerleri ise kurak ve yağışlı dönemde sırasıyla 1241 ve 1249 mg/l ve 779 ve 805 mg/l olup, her iki dönemde de çoğunluğu "çok sert-tatlı su" ve "çok sert-acı su" ile karakterizedir. Yeraltısuyu örnekleri başlıca Ca-Mg-HCO3 olmak üzere karışık bileşimli ve Na-Mg-Cl su tipine sahiptir. Kimyasal analiz sonuçlarına göre, yeraltısuyunun kimyasını etkileyen süreçlerin başında su-kayaç etkileşiminin olduğu ve A3, A7, A28 ve A31 numaralı örneklerin kimyasında buharlaşmanın da etkisinin olduğu gözlenmiştir. İnceleme alanında yaygın olarak bulunan karbonatlı kayaçların çözünümü ve/veya ayrışması yeraltısuyu kimyasını etkileyen ana süreçlerin başında gelmektedir. Evaporitik minerallerin çözünümü ise yeraltısuyu kimyasını etkileyen bir diğer önemli süreçtir. Ayrıca iyon değişim reaksiyonları yeraltısuyu kimyasını etkileyen önemli bir süreç olup özellikle yağışlı dönemde bu etkinin daha belirgin olduğu söylenebilir. İnceleme alanındaki yeraltısuyunun tarımsal sulama suyu olarak kullanıma uygunluğunu değerlendirmek için kullanılan parametrelerden; EC değerlerine göre 5 örnek, Magnezyum Tehlikesi (MH) indeksine göre 10 örnek, Kelley İndeksi (KI)'ne göre 1 örnek ve Potansiyel Tuzluluk (PS) indeksine göre 14 örneğin sulama suyu olarak kullanılmasının uygun olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca Wilcox ve ABD Tuzluluk Laboratuvarı Diyagramlarına göre A3, A7, A28, A29 ve A31 nolu örnekler sulama suyu uygunluğu açısından "kullanılamaz" sınıfındadır. Yeraltısuyu örneklerinin kurak dönemde NO3 konsantrasyonları 4,65-970,8 mg/l arasında değişmekte olup ortalama 79,48 mg/l ve yağışlı dönemde ise 5,23-981,2 mg/l arasında değişmekte olup ortalama 105,2 mg/l'dir. Örneklerin kurak dönemde %45'i ve yağışlı dönemde %50'si WHO ve TSE-266 tarafından izin verilen 50 mg/l sınır değerini aşmış olup NO3 konsantrasyonları, tarım arazilerinin yanı sıra yerleşim alanları çevresinde de yüksek konsantrasyonlara ulaşmıştır. Elde edilen bulgulara göre, yeraltısuyundaki NO3 kirliliğine sadece tarımsal aktiviteler değil özellikle yerleşim alanları ve çevresindeki kanalizasyon sızıntısı, fosseptik sızıntısı, depolama sızıntı suları, evsel atıklar ve hayvansal gübre atıklarının da neden olduğu söylenebilir. Yapılan bu çalışmada elde edilen tüm sonuçlara göre inceleme alanında NO3 kirliliğinin ciddi boyutlara ulaştığı ve önlem alınmadığı takdirde daha da artabileceği söylenebilir.