Amasya, Çorum, Tokat ve Yozgat illerinde buğday alanlarında bulunan yabani hardal (Sinapis arvensis L.)'ın tribenuron-methyl'e karşı dayanıklılığının araştırılması

Buğday, Dünya'da ve Türkiye'de yetiştirilen önemli tarımsal ürünlerden birisidir. Buğday yetiştiriciliğinde yabancı otlar büyük bir sorun oluşturmakla birlikte en etkili mücadele yöntemi herbisit uygulamasıdır. Herbisit uygulaması etkili bir yöntem olsa da devamlı ve bilinçsiz şekilde yapılan uygulamalar yüzünden yabancı otlarda dayanıklılık sorunu ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma ile buğdayda sorun olan Sinapis arvensis bitkisinin farklı popülasyonlarının tribenuron methyl ve 2,4-D amin etken maddeli herbisitlere karşı dayanıklılık durumunun bioassay ve moleküler yöntemlerle tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Amasya, Çorum, Tokat ve Yozgat illerinde buğday tarımı yapılan arazilerden toplamda 310 farklı lokasyondan yabani hardal tohumu toplanmıştır. Tribenuron methyl etken maddesine karşı bioassay testlerine tabi tutulan bu popülasyonlardan 13 tanesinin herbisitin ruhsatlı dozu uygulamalarında hayatta kaldığı tespit edilmiştir. Ruhsatlı doz uygulamasında hayatta kalan popülasyonlar doz-etki çalışmalarına tabi tutulmuş, ruhsat dozunun 16 katına kadar herbisit uygulaması yapılıp, oluşturdukları simptomlar kayıt altına alınmıştır. Çapraz dayanıklılık testlemesi için 2,4-D amin etken maddesi uygulaması yapılmış ve 13 popülasyonda da herhangi bir çapraz dayanıklılığın olmadığı belirlenmiştir. Aynı popülasyonlarda yabani hardalda oluşan ALS dayanıklılığına neden olan nokta mutasyonun moleküler tespiti için B domain bölgesi PCR yöntemi ile teste tabi tutulmuştur. PCR testleri sonucunda DNA fragment analizleri yapılmış ve Trp-574 nolu aminoasitte nokta mutasyonu gerçekleşmesi sonucunda Leucine amininoasidine dönüştüğü tespit edilmiştir. Diğer popülasyonlarda ise mutasyon tespit edilememiştir. Bu çalışma ile ülkemizde ilk defa yabani hardalda Trp-574 nolu aminoasitte nokta mutasyonu sonucu oluşan dayanıklılık moleküler yöntemler ile saptanmıştır.