Anadolu Liselerinin fiziki mekânlarının Milli Eğitim Bakanlığı eğitim yapıları asgari tasarım standartları açısından değerlendirilmesi (Gaziantep ili örneği)

Bu araştırmanın amacı; Gaziantep ili, Şahinbey ve Şehitkamil merkez ilçelerinde yer alan Anadolu liselerinin fiziki mekânlarını Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Eğitim Yapıları Asgari Tasarım Standartları açısından değerlendirmektir. Bu genel amaca bağlı olarak Anadolu liseleri okul projelerinin ve okul binalarının "MEB Eğitim Yapıları Asgari Tasarım Standartları Kılavuzu" açısından uygunluğunun değerlendirilmesi, okulların yapılış amacına uygun olarak kullanılıp kullanılmadığını belirlemek ve okul paydaşlarının (yönetici, öğretmen, öğrenci ve velilerin) okulların fiziki mekânlarına ilişkin görüşlerinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden sosyal bilimlerde ve eğitim bilimlerinde yaygın olarak kullanılan durum (vaka) çalışması seçilmiştir. Araştırma konusu olarak, Gaziantep ili merkez ilçelerinde bulunan Anadolu liselerinden 4 farklı tip (örnek) projeye göre yapılmış olan 4 farklı Anadolu lisesi ve bu liselerin projeleri seçilmiştir. Bu projeler 16 derslikli, 24 derslikli, 32 derslikli ve 40 derslikli tip lise projeleridir. Okullar, bu projelere uygun olarak yapılmış olan okullardan seçilmiştir. Araştırmada yer alan okul paydaşları ise her okulun ortak paydaşlarından yöneticiler, öğretmenler, öğrenciler ve velilerden oluşmaktadır. Araştırmada veriler nitel araştırma tekniklerinden doküman inceleme, gözlem ve görüşme yoluyla elde edilmiştir. Araştırmada doküman olarak okulların projelerine ulaşılmıştır. Elde edilen projeler ve okul binaları "MEB Eğitim Yapıları Asgari Tasarım Standartları Kılavuzu"na göre hazırlanmış olan 490 maddelik gözlem formuna göre değerlendirilmiştir. Araştırmada bir bütünlük elde etmek ve genelleme yapabilmek amacıyla okul paydaşlarına yönelik yarı yapılandırılmış standart görüşme formları oluşturulmuştur. Araştırmada katılımcılar, her okuldan en az 3 yönetici, 10 öğretmen, okulların 10 ve 11. sınıflarından 50 öğrenci ve Okul-Aile Birliği üyelerinden 2 veli seçilmiştir. Ayrıca araştırmada, katılımlı gözlem yoluyla okulların fiziki mekânlarına yönelik veriler elde edilmiş ve bunlar fotoğraflarla desteklenmiştir. Araştırmanın analiz sürecinde öncelikle projeler değerlendirilmiştir. Projelerin değerlendirilmesinde AutoCAD programı kullanılmış ve bu süreçte uzman yardımı alınmıştır. Gözlem formunda, "uygun/kısmen uygun/uygun değil/yok" seçenekleri yer almaktadır. Okul binalarında uzman yardımı alınarak gözlem formu doldurulmuştur. Elde edilen sonuçlar algılamayı kolaylaştırmak amacıyla tablo yoluyla ve renklerle belirtilerek verilmiştir. Fiziki mekânlarla ilgili genel bir yargıya varılırken tüm maddelerin uygun olarak işaretlendiği durumlarda "uygun" seçeneği, bir ya da iki maddenin uygun olmadığı durumlarda "kısmen uygun" seçeneği, üç ya da daha fazla maddenin uygun olmadığı durumlarda "uygun değil" seçeneği, okul projesinde veya okul binasında bulunmayan mekânlar için de "yok" seçeneği işaretlenmiştir. Araştırmada okul paydaşlarının görüşleri analiz edilirken betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Buna göre her bir soru bir tema kabul edilerek elde edilen veriler Word belgesine aktarılarak özetlenmiş ve frekans değerleri yazılmıştır. Daha sonra elde edilen ifadeler tablolar üzerinde frekans değerleri ile birlikte verilmiştir. Okul paydaşlarının hayallerindeki okul mekanına yönelik bazı tasvirleri ise doğrudan verilmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre tüm projelerin standartlara uygun olmayan yönlerinin bulunduğu ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla araştırma kapsamına alınan okul binalarının da standartlara tam olarak uymayan yönlerinin olduğu görülmüştür. Kılavuzda belirtilmesine rağmen projelerin hiç birinde mescit, veli görüşme odası, personel tuvaleti ve sistem odalarının tasarlanmadığı görülmüştür. Ayrıca kılavuzda yer almamasına rağmen okul projelerinde muayene ve revir alanlarının tasarlandığı görülmüştür. Bundan dolayı kılavuz ve okul projeleri arasında farklılıklar olduğu ortaya çıkmıştır. Okullarda yöneticilerin uygulamaları okul binaları ve teslim şartları aynı olmasına rağmen fark yarattığı görülmüştür. Dolayısıyla okullardaki fiziki engelleri minimum düzeye indirmede okul yöneticilerinin rolünün büyük olduğu anlaşılmıştır. Okul paydaşları açısından ise okul binalarındaki en büyük eksikliğin sosyal ve spor alanlarının olduğu, kantin ve kafeterya alanlarının daha büyük yapılması gerektiği sonucu elde edilmiştir. Ortaöğretim kurumlarında projelerin geliştirilmesinde referans noktası, fiziki mekânların öğrencilerin gelişim süreçlerine nasıl katkıda bulunabileceği olmalıdır. Bu doğrultuda bazı öneriler geliştirilmiştir. Anahtar Kelimeler: MEB Eğitim Yapıları Asgari Tasarım Standartları Kılavuzu, Okulların fiziki mekânları, Anadolu liseleri okul binaları.